Ζώο-μύθος για δεκαετίες, η ευρωπαϊκή αγριόγατα επανεμφανίζεται σε περιοχές που θεωρείτο εξαφανισμένη. Νέες φωτογραφίες, βίντεο και επιστημονικές έρευνες από την Κεντρική και Νότια Ευρώπη αποκαλύπτουν την αθόρυβη επιστροφή ενός από τα πιο μυστικοπαθή θηλαστικά της ηπείρου.
Η ευρωπαϊκή αγριόγατα (Felis silvestris), ένα ζώο που μοιάζει με οικόσιτη γάτα αλλά διαθέτει πιο στιβαρό σώμα, φουντωτή ουρά και χαρακτηριστικό ριγωτό τρίχωμα, συγκαταλέγεται στα πιο δυσπρόσιτα και παρεξηγημένα θηλαστικά της ευρωπαϊκής πανίδας. Η μυστικοπαθής φύση της ήταν ένας από τους λόγους που σε πολλές περιοχές θεωρήθηκε εξαφανισμένη κατά τον 20ό αιώνα.
Σήμερα, ωστόσο, νέα δεδομένα δείχνουν ότι η αγριόγατα όχι μόνο επιβίωσε, αλλά σε ορισμένες περιοχές καταγράφει και σταδιακή ανάκαμψη. Υπολογίζεται ότι περίπου 140.000 άτομα ζουν διάσπαρτα σε περισσότερες από 25 ευρωπαϊκές χώρες, αν και οι ακριβείς αριθμοί παραμένουν αβέβαιοι λόγω της δυσκολίας εντοπισμού τους.
Στην Τσεχία, η αγριόγατα θεωρούνταν εξαφανισμένη από το 1952, όταν καταγράφηκε το τελευταίο επιβεβαιωμένο περιστατικό θανάτωσής της. Μόλις το 2011, μια κάμερα-παγίδα που είχε τοποθετηθεί για την παρακολούθηση λύγκα κατέγραψε τυχαία μία αγριόγατα στα όρη Šumava.
Η μεγάλη τομή ήρθε το 2020, όταν ο φωτογράφος άγριας ζωής Vladimír Čech Jr, με ειδική άδεια εισόδου σε στρατιωτική ζώνη στα όρη Doupov, κατάφερε να καταγράψει καθαρές και υψηλής ποιότητας εικόνες αγριόγατας. Για τον σκοπό αυτό, κατασκεύασε αυτοσχέδιες κάμερες-παγίδες, δημιουργώντας ουσιαστικά ένα «φωτογραφικό στούντιο» στο βάθος του δάσους.
Σύμφωνα με ειδικούς της Τσεχικής Ακαδημίας Επιστημών, οι εικόνες αυτές έχουν μεγάλη επιστημονική και επικοινωνιακή αξία, καθώς συμβάλλουν τόσο στην αναγνώριση μεμονωμένων ατόμων, όσο και στην ευαισθητοποίηση του κοινού.
Στα ιταλικά Απέννινα όρη, ο βιολόγος και φωτογράφος Andrea De Giovanni κατέγραψε αγριόγατα σε ένα εγκαταλελειμμένο ορεινό χωριό, το Chiapporato. Η αρχική αμφιβολία για το αν επρόκειτο για άγριο ή οικόσιτο ζώο επιλύθηκε από ειδικούς, που επιβεβαίωσαν την παρουσία αγριόγατας βάσει των μορφολογικών χαρακτηριστικών της.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι τέτοιες περιοχές, όπου ο άνθρωπος έχει αποχωρήσει εδώ και δεκαετίες, έχουν ουσιαστικά ενσωματωθεί ξανά στο φυσικό τοπίο. Τα εγκαταλελειμμένα σπίτια λειτουργούν για τα ζώα όπως τα φυσικά καταφύγια: κουφάλες δέντρων ή βραχώδεις σχισμές.
Η περίπτωση της Ιταλίας συνδέεται με ένα ευρύτερο φαινόμενο: την εγκατάλειψη των ορεινών περιοχών και την επιστροφή της άγριας ζωής. Μαζί με την αγριόγατα, επανεμφανίζονται και άλλα μεγάλα θηλαστικά, όπως ο λύκος.
Η μελέτη της αγριόγατας βασίζεται πλέον σε συνδυασμό τεχνολογιών: κάμερες-παγίδες, γενετική ανάλυση τριχών και, πιο πρόσφατα, τηλεμετρία GPS. Στην Τσεχία, το 2025, ερευνητές κατέγραψαν για πρώτη φορά αρσενική αγριόγατα, την οποία εξόπλισαν με πομπό για την παρακολούθηση των μετακινήσεών της.
Τα πρώτα αποτελέσματα δείχνουν ότι η αγριόγατα δεν είναι αποκλειστικά δασικό είδος, όπως πιστεύαμε, αλλά εξαρτάται από ένα μωσαϊκό τοπίων: δάση, λιβάδια, βοσκότοπους και ξέφωτα. Οι περιοχές δράσης της μπορεί να εκτείνονται σε δεκάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα.
Παρά τη θετική εικόνα, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι κίνδυνοι δεν έχουν εκλείψει. Ο υβριδισμός με οικόσιτες γάτες απειλεί τη γενετική καθαρότητα του είδους, ενώ η μετάδοση ασθενειών από κατοικίδια ζώα μπορεί να αποβεί μοιραία.
Ωστόσο, η επανεμφάνιση της αγριόγατας θεωρείται ένας ισχυρός δείκτης οικολογικής ανάκαμψης. Όπως σημειώνουν οι επιστήμονες, πρόκειται για ένα «αθόρυβο» είδος, που επέστρεψε χωρίς να γίνει αντιληπτό — μέχρι που οι κάμερες αποκάλυψαν ξανά την παρουσία του.
Πηγή: BBC
