Οι πρώτοι κλιματικοί μετανάστες από το Τουβαλού, μια σειρά από θαλασσόδαρτες ατόλες που βρίσκονται στο κέντρο του Ειρηνικού, έχουν φτάσει στην Αυστραλία τις τελευταίες ημέρες. Αυτή η εικόνα, που θυμίζει το μέλλον του πλανήτη, προοιωνίζει τα εκατοντάδες εκατομμύρια άτομα που αναμένεται να εκτοπιστούν από τις χώρες τους τα επόμενα χρόνια λόγω της κλιματικής αλλαγής.
Το Τουβαλού, μια νησιωτική χώρα που βρίσκεται υπό απειλή λόγω της ανόδου της στάθμης των ωκεανών, βλέπει περισσότερο από το ένα τρίτο των 11.000 κατοίκων του να υποβάλλει αίτηση στο πρόγραμμα κλιματικής βίζας για να μεταναστεύσει στην Αυστραλία, σύμφωνα με συμφωνία που υπογράφηκε το 2023. Η Αυστραλία έχει δεσμευτεί να υποδέχεται έως 280 άτομα ετησίως, θέτοντας αυτό το όριο για να αποτρέψει το brain drain στο Τουβαλού.
Η συμφωνία παρέχει στους κλιματικούς μετανάστες μεταξύ άλλων τα ίδια προνόμια εκπαίδευσης και υγειονομικής περίθαλψης που απολαμβάνουν οι Αυστραλοί. Στρατηγικές στήριξης δημιουργούνται για τις οικογένειες που θα εγκατασταθούν στη Μελβούρνη, την Αδελαΐδα και το Κουίνσλαντ. Αυτή η βαθιά θρησκευτική κοινότητα ανησυχεί ότι η αναγκαστική μετανάστευση μπορεί να σημάνει το τέλος της πολιτιστικής τους ταυτότητας.
Ένας από τους πρώτους που αποκτούν τη νέα βίζα είναι ο Μανιπούα Πουαφολάου, πάστορας μιας από τις μεγαλύτερες εκκλησίες του Τουβαλού. Έφτασε στην Αυστραλία πριν από δύο εβδομάδες και είναι αποφασισμένος να διατηρήσει την πνευματική ζωή της χώρας του στη Νότια Αυστραλία.
Στο στενότερο σημείο του, το κύριο νησί του Φουναφούτι έχει πλάτος μόλις 20 μέτρα (Reuters)
«Για τους μετανάστες στην Αυστραλία, δεν πρόκειται μόνο για φυσική και οικονομική ευημερία, αλλά και για πνευματική καθοδήγηση,» δήλωσε σε βίντεο που δημοσίευσε το Υπουργείο Εξωτερικών της Αυστραλίας. Στον κατάλογο των πρώτων μεταναστών περιλαμβάνονται και γυναίκες σπάνιες για το Τουβαλού, όπως η Κιτάι Χαουλάοπι, η πρώτη γυναικεία οδηγός, και η οδοντίατρος Μασίνα Ματόλου με την οικογένειά της.
Μια χώρα που εξαφανίζεται
Σύμφωνα με έκθεση της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες, περίπου 250 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί παγκοσμίως εξαιτίας κλιματικών καταστροφών την τελευταία δεκαετία. Αξιολόγηση του ΟΗΕ προβλέπει ότι έως και 1,2 δισεκατομμύρια άτομα θα μπορούσαν να εκτοπιστούν λόγω κλιματικής αλλαγής μέχρι το 2050, με τη διασυνοριακή μετανάστευση να αναμένεται να αυξηθεί καθώς οι κλιματικές συνθήκες επιδεινώνονται.
Η θάλασσα γύρω από το Τουβαλού, που έχει μέσο υψόμετρο μόλις δύο μέτρα, έχει ανέβει κατά 15 εκατοστά τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, σχεδόν μιάμιση φορά περισσότερο από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Ερευνητές της NASA εκτιμούν ότι μέχρι το 2050 η στάθμη της θάλασσας γύρω από το Τουβαλού θα έχει αυξηθεί κατά τουλάχιστον ένα μέτρο, καλύπτοντας το μισό Φουναφούτι, όπου διαμένει το 60% του πληθυσμού.
Στο χειρότερο σενάριο, η άνοδος των υδάτων μπορεί να φτάσει τα δύο μέτρα, κάτι που σημαίνει ότι το 90% του Φουναφούτι θα καταστραφεί.
Οι διαβρωμένες ακτές του Φουναφούτι καλύπτονται από σκελετούς κοραλλιών (Reuters)
Η ζωή των κατοίκων έχει ήδη υποστεί σοβαρές αλλαγές, καθώς η θάλασσα έχει προκαλέσει διείσδυση στα υπόγεια ύδατα, με τους ντόπιους να συλλέγουν βρόχινο νερό και να καλλιεργούν λαχανικά σε ανυψωμένα παρτέρια. Για πολλούς, η μετανάστευση φαίνεται να είναι η μοναδική λύση.
Ταυτόχρονα, η κυβέρνηση του Τουβαλού εργάζεται για τη θέσπιση νομικής βάσης που θα εξασφαλίσει την κυριαρχία της χώρας, ακόμα και αν το έδαφος της καταστραφεί. Υπάρχουν σχέδια για τροποποίηση του Δικαίου της Θάλασσας, έτσι ώστε να συνεχίσουν να διατηρούν ελέγχο στα εκτενή θαλάσσια εδάφη και τους πλούσιους αλιευτικούς πόρους που διαθέτουν.
Η αναγνώριση των κρατών απαιτεί ύπαρξη ξηράς, ένα κριτήριο που το Τουβαλού επιδιώκει να αλλάξει μέσω νομικών διαδικασιών, εξασφαλίζοντας το μέλλον του αν και δεν θα έχει πλέον έδαφος. Αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί είτε μέσω προσφυγής στο Διεθνές Δικαστήριο για το Δίκαιο της Θάλασσας είτε με απόφαση του ΟΗΕ.
Η χερσαία έκταση του Τουβαλού ανέρχεται μόλις σε 26 τετραγωνικά χιλιόμετρα, αλλά οι εννέα ατόλες που το αποτελούν διασκορπίζονται σε μια εκτενή θαλάσσια περιοχή που φτάνει τα 900.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, σχεδόν επτά φορές μεγαλύτερη από την Ελλάδα.
