Το οξειδωτικό στρες συνιστά μια κρίσιμη ανισορροπία μεταξύ των ελευθέρων ριζών και των αντιοξειδωτικών ουσιών στο ανθρώπινο σώμα. Οι ελεύθερες ρίζες (Reactive Oxygen Species – ROS) είναι ασταθή μόρια με τουλάχιστον ένα ασύζευκτο ηλεκτρόνιο, που μπορούν να προκαλέσουν βλάβες στα κύτταρα και τους ιστούς.
Η έννοια της «ελεύθερης ρίζας» παρουσιάστηκε για πρώτη φορά από τον Denham Harman το 1956, ο οποίος υποστήριξε ότι οι ελεύθερες ρίζες παίζουν ρόλο στη διαδικασία της γήρανσης μέσω της πρόκλησης διασταυρωμένων αντιδράσεων, επηρεάζοντας λιπίδια, πρωτεΐνες και κυτταρικό DNA, συμπεριλαμβανομένου του μιτοχονδριακού DNA.
«Η παραγωγή αυτών των ελεύθερων ριζών κατά τη διάρκεια της αναπνοής και του μεταβολισμού είναι αναπόφευκτη. Ωστόσο, η επίδραση εξωγενών παραγόντων όπως η υπεριώδης και ραδιενεργός ακτινοβολία, η ρύπανση, τα φάρμακα και το κάπνισμα επιδεινώνουν την κατάσταση,» τονίζει η Ελένη Κομνηνού, Ρευματολόγος και Διευθύντρια Κλινικής Αυτοάνοσων Ρευματικών Νοσημάτων στο Metropolitan General, συνεχίζοντας να εξετάζει συμπτώματα, επιπτώσεις και τρόπους αντιμετώπισης του οξειδωτικού στρες:
Παράγοντες κινδύνου για το οξειδωτικό στρες
Η έρευνα έχει αποδείξει ότι ορισμένοι παράγοντες μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο μακροχρόνιου οξειδωτικού στρες. Οι κυριότεροι από αυτούς είναι:
- Παχυσαρκία
- Ακατάλληλη διατροφή (δίαιτες πλούσιες σε λιπαρά, ζάχαρη και επεξεργασμένα τρόφιμα)
- Διαδικασίες του τρόπου ζωής
- Κάπνισμα τσιγάρων ή άλλων καπνικών προϊόντων
- Κατανάλωση αλκοόλ
- Ορισμένα φάρμακα
- Περιβαλλοντικοί παράγοντες και ρύπανση
- Έκθεση σε φυτοφάρμακα και βιομηχανικές χημικές ουσίες
«Η άμυνα του οργανισμού ενάντια στις ελεύθερες ρίζες περιλαμβάνει αντιοξειδωτικά που αποκτώνται μέσω της διατροφής. Αυτά περιλαμβάνουν βιταμίνες, μέταλλα, ένζυμα και φυτικές ουσίες,» προσθέτει η κ. Κομνηνού.
Φρούτα και λαχανικά παρέχουν μια πηγή αντιοξειδωτικών, τα οποία το σώμα δεν μπορεί να αναπαράγει μόνο του. Όταν οι ελεύθερες ρίζες παρουσιάζονται σε υπερβολικές ποσότητες, μπορεί να προκαλέσουν βλάβες στον λιπώδη ιστό, το DNA και τις πρωτεΐνες του σώματος,» λέει.
Συμπτώματα του οξειδωτικού στρες
Στα συμπτώματα που σχετίζονται με το οξειδωτικό στρες περιλαμβάνονται:
- Κούραση
- Απώλεια μνήμης
- Πόνοι στους μύες και τις αρθρώσεις
- Ρυτίδες
- Γκρίζα μαλλιά
- Μειωμένη όραση
- Πονοκέφαλοι
- Ευαισθησία σε ήχους
- Ευαισθησία σε λοιμώξεις
- Ασταθή επίπεδα σακχάρου στο αίμα
Επιπτώσεις του οξειδωτικού στρες
«Σύμφωνα με ορισμένες απόψεις, οι επιπτώσεις του οξειδωτικού στρες δεν είναι πάντα αρνητικές. Στην περίπτωση της σωματικής δραστηριότητας, μπορεί να έχει ευεργετικές επιδράσεις. Η άσκηση ενισχύει τη διαδικασία παραγωγής ελευθέρων ριζών και διεγείρει τη δημιουργία αντιοξειδωτικών, αλλά το μακροχρόνιο οξειδωτικό στρες μπορεί να βλάψει τα κύτταρα και το DNA του οργανισμού,» εξηγεί η κ. Κομνηνού.
Βλάβες που σχετίζονται με το οξειδωτικό στρες περιλαμβάνουν:
- Πρόωρη γήρανση
- Διαβήτη
- Αθηροσκλήρωση
- Φλεγμονώδεις καταστάσεις
- Υψηλή αρτηριακή πίεση
- Καρδιακή νόσος
- Νευροεκφυλιστικές ασθένειες (Αλτσχάιμερ, Πάρκινσον)
- Σύνδρομο χρόνιας κόπωσης
- Βρογχικό άσθμα
- Ανδρική υπογονιμότητα
Διάγνωση του οξειδωτικού στρες
Η αξιολόγηση των επιπέδων του οξειδωτικού στρες και της αντιοξειδωτικής ικανότητας του οργανισμού αποτελεί μια αξιόπιστη κλινική μέθοδο. Η διαδικασία απαιτεί τη λήψη αίματος και συγκεκριμένη προετοιμασία από τον εξεταζόμενο.
Η προετοιμασία περιλαμβάνει:
- Αποχή από κάπνισμα και τροφές για 4 ώρες
- Αποχή από υγρά για 2 ώρες
- Αποχή από σωματική δραστηριότητα για 24 ώρες
Η θεραπεία του οξειδωτικού στρες εστιάζει σε μια ολιστική προσέγγιση του τρόπου ζωής.
Διατροφικές αλλαγές & αντιοξειδωτικά
«Η κατανάλωση μιας ισορροπημένης διατροφής με ποικιλία τροφών πλούσιων σε αντιοξειδωτικά είναι καθοριστική. Ο περιορισμός των επεξεργασμένων τροφίμων με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη είναι εξίσου σημαντικός,» τονίζει η κ. Κομνηνού.
Όσον αφορά τα συμπληρώματα, οι επιστημονικές ενδείξεις δεν υποστηρίζουν ότι τα αντιοξειδωτικά συμπληρώματα βοηθούν στην καταπολέμηση του οξειδωτικού στρες, μερικά δε έχουν συνδεθεί με αυξημένους κινδύνους.
Τροποποιήσεις στον τρόπο ζωής
- Τακτική άσκηση: Η μέτρια άσκηση αυξάνει τα επίπεδα των αντιοξειδωτικών και μειώνει τη βλάβη.
- Αποφυγή καπνίσματος και περιορισμός αλκοόλ
- Μείωση έκθεσης σε επιβλαβείς παράγοντες
- Διαχείριση του στρες
- Επαρκής ύπνος: Ο καλός ύπνος είναι ουσιώδης για την ισορροπία τύπων αντιοξειδωτικών στο κορμί μας.
- Η θεραπεία υποκείμενων παθήσεων μπορεί επίσης να μειώσει το οξειδωτικό στρες.
Συμπεράσματα
«Η μόνη λύση για την καταπολέμηση του οξειδωτικού στρες είναι η αύξηση των επιπέδων των αντιοξειδωτικών και η ελαχιστοποίηση των ελευθέρων ριζών μέσω βελτίωσης του τρόπου ζωής και αποφυγής βλαβερών συνηθειών όπως το κάπνισμα και η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ,» καταλήγει η κ. Κομνηνού.
