Προβληματισμό και ερωτηματικά δημιουργεί η συζήτηση στους κόλπους της Ευρωπαικής Ενωσης αλλα -κυρίως- στον κύκλο των υποψήφιων προς ένταξη κρατών που διχάζονται ακούγοντας τα σχέδια που καταρτίζονται στις Βρυξέλλες «να γίνουν μέλη χωρίς τα συνήθη ,πλήρη, δικαιώματα ψήφου».
Οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων όπως η Αλβανία και η Βόρεια Μακεδονία και των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης, όπως η Ουκρανία και η Μολδαβία υποδέχονται με δαιφορετικό τρόπο τη σχετική συζήτηση με τους όρους που συνοδεύουν τις αιτήσεις τους. Ορισμένες επιμένουν ότι πρέπει να απολαύσουν όλα τα οφέλη της Ένωσης, ενώ άλλες είναι ικανοποιημένες απλώς και μόνο με το γεγονός ότι θα έχουν θέση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, σημειώνει το Politico.
Για να κατευνάσει τις ανησυχίες των υφιστάμενων μελών ότι μια μεγαλύτερη ΕΕ θα δυσχεράνει τη λήψη ομόφωνων αποφάσεων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει το ενδεχόμενο να παραχωρήσει στα νέα μέλη πλήρη δικαιώματα ψήφου μόνο αφού η ΕΕ αναθεωρήσει τον τρόπο λειτουργίας της.
Η άσκηση βέτο στις αποφάσεις της ΕΕ
Η πρωτοβουλία αυτή θα δυσχεράνει την άσκηση βέτο από μεμονωμένες χώρες και θα αποτρέψει την ανατροπή πολιτικών. Επί του παρόντος, τα νέα μέλη αποκτούν αμέσως πλήρη δικαιώματα ψήφου, όπως συνέβη με την τελευταία χώρα που προσχώρησε στην ΕΕ, την Κροατία, το 2013.
Μεταξύ των εξουσιών που θα μπορούσαν αρχικά να περιοριστούν είναι το δικαίωμα των νέων μελών να μπλοκάρουν κυρώσεις, μεταξύ άλλων θεμάτων που επί του παρόντος απαιτούν τη συναίνεση όλων των χωρών της ΕΕ. Η αντιμετώπιση των απειλών βέτο από τις λαϊκιστικές κυβερνήσεις της Ουγγαρίας και της Σλοβακίας έχει αποδειχθεί χρονοβόρα για τους ηγέτες.
Μάλιστα, στη διάρκεια των τελευταίων ετών επινοήθηκαν «μεθοδεύσεις» ώστε να αποπτραπεί το ενδεχόμενο αδιεξόδου οπου τόσο η Ουγγαρία όσο και η Σλοβακία διαφωνούσαν έντονα και απειλούσαν με την άσκηση βέτο σε θέματα όπως αυτό των κυρώσεων στη Ρωσία.
Οι διαφορετικές αντιδράσεις
Η προοπτική ένταξης χωρίς πλήρη δικαιώματα ψήφου προκαλεί ανάμεικτες αντιδράσεις από τις υποψήφιες χώρες.
Ο Έντι Ράμα, πρωθυπουργός της Αλβανίας — η οποία έχει πλέον ανοίξει όλα τα λεγόμενα διαπραγματευτικά κεφάλαια που θα πρέπει να επεξεργαστεί — δήλωσε στο Politico ότι τα μέτρα είναι «καλή ιδέα» και ότι η χώρα του θα δεχόταν ακόμη και για ένα χρονικό διάστημα να μην έχει δικό της επίτροπο στις Βρυξέλλες.
Η Αλβανία, είπε, δεν ήθελε να αμφισβητήσει τη βούληση των μεγάλων ιδρυτικών μελών, όπως η Γαλλία και η Γερμανία. «Στο τέλος, αυτοί είναι οι ενήλικες της οικογένειας που λαμβάνουν τις σημαντικές αποφάσεις», είπε, προσθέτοντας ότι ένα πλεονέκτημα για τα μικρότερα μέλη της ΕΕ είναι ότι αν οι μεγαλύτερες χώρες «τα κάνουν θάλασσα», δεν φταίνε τα νέα μέλη.
Η Σαλόμε Ζουραμπίτσβιλι, η τελευταία άμεσα εκλεγμένη πρόεδρος της Γεωργίας, δήλωσε ότι είχε από καιρό υποστηρίξει μια τέτοια κίνηση σε συζητήσεις με αξιωματούχους της ΕΕ.
Ο ρόλος της καταργήθηκε από το κυβερνών κόμμα «Γεωργιανό Όνειρο» σε μια κίνηση που καταδικάστηκε από τις Βρυξέλλες, και οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις έχουν πλέον σταματήσει εν μέσω προειδοποιήσεων για δημοκρατική οπισθοδρόμηση.
Διαφορετικές αποχρώσεις
«Ως μικρή χώρα, είναι προφανές ότι το συμφέρον μας είναι να είμαστε μέρος μιας κοινότητας, μιας οικογένειας, και να συμμετέχουμε στα προγράμματα που συνθέτουν την ΕΕ, και όχι να είμαστε ισότιμοι στη λήψη αποφάσεων με χώρες που ήταν από τις ιδρυτικές χώρες αυτής της οργάνωσης και είναι πολύ πιο ισχυρές», δήλωσε η Ζουραμπίτσβιλι στο Politico. «Νομίζω ότι είναι πολύ λογικό αν θέλεις να έχεις μια οργάνωση που μπορεί να λαμβάνει αποφάσεις αποτελεσματικά».
Ο Έντι Ράμα, πρωθυπουργός της Αλβανίας, δήλωσε ότι τα μέτρα είναι «καλή ιδέα» και ότι η χώρα του θα δεχόταν ακόμη και για ένα χρονικό διάστημα να μην έχει δικό της επίτροπο στις Βρυξέλλες. Η Μολδαβία, της οποίας η αίτηση ένταξης είναι συνδεδεμένη με εκείνη της Ουκρανίας, δήλωσε ότι θέλει να δει τις λεπτομέρειες των προτάσεων.
«Είμαστε έτοιμοι να αναλάβουμε ευθύνες σε πρώιμο στάδιο και θα χαιρόμασταν να έχουμε την ευκαιρία να συμμετάσχουμε και να συμβάλουμε στη διαμόρφωση αυτών των συζητήσεων», δήλωσε ανώτερος αξιωματούχος της Μολδαβίας, ο οποίος ζήτησε να παραμείνει ανώνυμος για να μιλήσει ειλικρινά.
«Ταυτόχρονα, η πλήρης ένταξη — με ίσα δικαιώματα και πλήρη συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων της ΕΕ — πρέπει να παραμείνει ο σαφής και τελικός στόχος».
Η Ουκρανία, η οποία έχει πραγματοποιήσει ευρείες μεταρρυθμίσεις στο πλαίσιο της διαδικασίας προσχώρησης, παρά την επιθετικότητα της Ρωσίας, είναι απρόθυμη να υποστηρίξει την ιδέα.
«Αν μιλάμε για ένταξη στην ΕΕ, αυτή πρέπει να είναι πλήρης», δήλωσε ο Πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι τον Νοέμβριο.
Το Μαυροβούνιο, η υποψήφια χώρα που έχει προχωρήσει περισσότερο στην πορεία της προς την ένταξη, επιμένει επίσης ότι δεν υπάρχει ανάγκη να επανεξεταστούν οι όροι υπό τους οποίους της χορηγείται η ιδιότητα του μέλους και αναμένει να ολοκληρώσει τη διαδικασία αξιολόγησης εντός του έτους.
Το Μάρτιο οι συζητήσεις στην ΕΕ
«Το γεγονός είναι ότι η ΕΕ αποτελείται ήδη από 28 κράτη μέλη», δήλωσε ο Πρόεδρος του Μαυροβουνίου Jakov Milatović στο POLITICO. «Και επί του παρόντος, έχουμε 27 λόγω του Brexit. Επομένως, από αυτή την άποψη, εάν το Μαυροβούνιο γίνει το 28ο κράτος μέλος της ΕΕ έως το 2028, τότε η απάντηση [στο ερώτημα αν υπάρχει ανάγκη για μεταρρυθμίσεις] είναι όχι, σωστά; … Αλλά αυτό είναι σίγουρα το ερώτημα που πρέπει να απαντήσουν οι ηγέτες της ΕΕ».
Το σχέδιο σχετικά με τη μείωση των δικαιωμάτων ψήφου προτάθηκε στα τέλη του περασμένου έτους από αξιωματούχους και φιλοευρωπαϊκές κυβερνήσεις, προκειμένου να δοθεί νέα πνοή σε μια διαδικασία διεύρυνσης που εμποδίζεται επίσης από την Ουγγαρία και μερικές άλλες πρωτεύουσες, λόγω του φόβου ότι θα μπορούσε να προκαλέσει ανεπιθύμητο ανταγωνισμό στις τοπικές αγορές ή να θέσει σε κίνδυνο τα συμφέροντα ασφαλείας. Η Ουγγαρία έχει απειλήσει επανειλημμένα να ασκήσει βέτο στην ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ.
Η επίτροπος της ΕΕ για τη διεύρυνση Μάρτα Κος, δήλωσε στο Politico ότι συγκεκριμένες προτάσεις θα υποβληθούν «τον Φεβρουάριο ή τον Μάρτιο».
Πρόσθεσε ότι «ένα εντελώς νέο στοιχείο» δημιουργεί ένα νέο αίσθημα επείγοντος: «Υπάρχουν εξωτερικές καταστροφικές δυνάμεις που θα ήθελαν να μας δουν να αποτυγχάνουμε — εργάζονται εναντίον των υποψηφίων χωρών μας, αλλά εμείς είμαστε ο κύριος στόχος».
Το σχέδιο θα πρέπει να εκπονηθεί λεπτομερώς από την Επιτροπή πριν υποβληθεί στους εθνικούς ηγέτες και πιθανόν θα συζητηθεί σε μελλοντικές συνόδους κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, καθώς και να αξιολογηθεί από νομικούς για να διαπιστωθεί κατά πόσον συνάδει με τις θεμελιώδεις συνθήκες της ΕΕ.
Ενώ οι υποψήφιες χώρες βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο των μεταρρυθμίσεων που απαιτούνται για να γίνουν μέλη της Ένωσης, η Κος δήλωσε ότι πρέπει να γίνουν ακόμη προσπάθειες για να πειστούν τα υπάρχοντα μέλη ότι θα ληφθούν επαρκή μέτρα διασφάλισης. «Οι διαπραγματεύσεις είναι το τεχνικό μέρος. Πρέπει να λάβουμε υπόψη και το πολιτικό μέρος, δηλαδή τα κράτη μέλη», είπε.
