Μια νέα, ανησυχητική πραγματικότητα διαμορφώνεται στον παγκόσμιο χάρτη της υγείας, καθώς τα περιστατικά καρκίνου αυξάνονται με ρυθμούς που δοκιμάζουν τις αντοχές των συστημάτων περίθαλψης. Σύμφωνα με τα νεότερα δεδομένα που δημοσιεύτηκαν στο έγκριτο ιατρικό περιοδικό The Lancet, ο κόσμος βρίσκεται αντιμέτωπος με μια άνευ προηγουμένου κλιμάκωση της νόσου, η οποία απειλεί να μετατραπεί σε υγειονομική κρίση ολκής αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα.
Η μελέτη αποκαλύπτει μια δραματική εικόνα: τα νέα περιστατικά καρκίνου έχουν υπερδιπλασιαστεί από το 1990, φτάνοντας τα 18,5 εκατομμύρια διαγνώσεις το 2023. Παράλληλα, οι θάνατοι παρουσίασαν αύξηση της τάξης του 74%, ξεπερνώντας τα 10 εκατομμύρια ετησίως. Ωστόσο, οι προβλέψεις για το μέλλον είναι αυτές που κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου πιο δυνατά από ποτέ.
Το ανησυχητικό μέλλον και οι αριθμοί του 2050
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι χωρίς αποφασιστική παρέμβαση, οι αριθμοί αυτοί θα εκτοξευθούν περαιτέρω. Μέχρι το 2050, αναμένεται ότι τα νέα περιστατικά θα αυξηθούν κατά 61%, φτάνοντας τις 30,5 εκατομμύρια διαγνώσεις ετησίως. Αντίστοιχα, οι θάνατοι προβλέπεται να αυξηθούν κατά περίπου 75%, αγγίζοντας τα 18,6 εκατομμύρια τον χρόνο.
Η κύρια αιτία πίσω από αυτή τη ραγδαία άνοδο δεν είναι απαραίτητα η αύξηση της επικινδυνότητας του περιβάλλοντος για κάθε άτομο ξεχωριστά, αλλά δημογραφικοί παράγοντες. Η αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού και, κυρίως, η γήρανσή του, αποτελούν τους βασικούς μοχλούς αυτής της τάσης. Καθώς οι άνθρωποι ζουν περισσότερο, οι πιθανότητες εμφάνισης κακοηθειών αυξάνονται φυσιολογικά, δημιουργώντας όμως μια τεράστια πρόκληση για τις υποδομές υγείας.
Χάσμα ανισότητας: Οι φτωχότερες χώρες στο «μάτι του κυκλώνα»
Ένα από τα πιο σημαντικά ευρήματα της έκθεσης αφορά την άνιση κατανομή του βάρους της νόσου. Ενώ στις χώρες με υψηλό εισόδημα τα ποσοστά θνησιμότητας (προσαρμοσμένα στην ηλικία) έχουν μειωθεί χάρη στην πρόοδο της ιατρικής και την έγκαιρη διάγνωση, η κατάσταση είναι εντελώς διαφορετική στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος.
Σε αυτές τις περιοχές, όχι μόνο αυξάνονται τα απόλυτα νούμερα των θανάτων, αλλά σε πολλές περιπτώσεις αυξάνονται και τα ποσοστά θνησιμότητας. Η έλλειψη πόρων, η περιορισμένη πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες και η ανεπάρκεια προγραμμάτων προσυμπτωματικού ελέγχου δημιουργούν ένα θανατηφόρο μείγμα. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι περισσότερο από το ήμισυ των νέων κρουσμάτων και σχεδόν τα δύο τρίτα των θανάτων έως το 2050 θα καταγράφονται σε αυτές ακριβώς τις χώρες, οξύνοντας τις παγκόσμιες υγειονομικές ανισότητες.
Η πρόληψη ως το ισχυρότερο όπλο
Πέρα από τις ζοφερές προβλέψεις, η μελέτη αναδεικνύει και μια σημαντική ευκαιρία. Περίπου το 40% των θανάτων από καρκίνο παγκοσμίως συνδέεται με παράγοντες κινδύνου που μπορούν να τροποποιηθούν. Το κάπνισμα, η κακή διατροφή, η παχυσαρκία, η υψηλή κατανάλωση αλκοόλ και τα αυξημένα επίπεδα σακχάρου στο αίμα αποτελούν τις κυριότερες αιτίες που θα μπορούσαν να αποφευχθούν.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει η διαφοροποίηση ανά φύλο: οι άνδρες φαίνεται να είναι πιο ευάλωτοι στους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου, με το 46% των θανάτων τους να συνδέεται με αυτούς, έναντι 36% για τις γυναίκες. Το κάπνισμα παραμένει ο «βασιλιάς» των κινδύνων, ευθυνόμενο για το 21% των θανάτων από καρκίνο παγκοσμίως.
Αυτό το στοιχείο υπογραμμίζει ότι η μάχη κατά του καρκίνου δεν κρίνεται μόνο στα εργαστήρια και τα νοσοκομεία, αλλά και στην καθημερινότητα, μέσα από πολιτικές δημόσιας υγείας που στοχεύουν στην αλλαγή νοοτροπίας και συνηθειών.
Οι μορφές που κυριαρχούν
Σε επίπεδο διάγνωσης, ο καρκίνος του μαστού παραμένει η πιο συχνή μορφή παγκοσμίως για το 2023. Ωστόσο, όσον αφορά τη θνησιμότητα, ο καρκίνος του πνεύμονα (μαζί με τους καρκίνους της τραχείας και των βρόγχων) διατηρεί τη θλιβερή πρωτιά ως η κύρια αιτία θανάτου. Αυτά τα δεδομένα επιβεβαιώνουν την ανάγκη για στοχευμένες εκστρατείες ενημέρωσης και προληπτικούς ελέγχους ειδικά για αυτές τις κατηγορίες.
Έκκληση για άμεση δράση
Οι επιστήμονες που συμμετείχαν στην έρευνα, όπως η Δρ. Lisa Force από το Ινστιτούτο Μετρήσεων και Αξιολόγησης Υγείας (IHME) του Πανεπιστημίου της Ουάσιγκτον, τονίζουν πως η αδράνεια δεν αποτελεί επιλογή. «Ο καρκίνος παραμένει βασικός παράγοντας νοσηρότητας και η μελέτη μας δείχνει πως αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά, με δυσανάλογο βάρος στις χώρες με περιορισμένους πόρους», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Η ανάγκη για πολιτική βούληση είναι επιτακτική. Οι κυβερνήσεις καλούνται να ενισχύσουν τη χρηματοδότηση, να βελτιώσουν την πρόσβαση σε διαγνωστικά μέσα και να εφαρμόσουν αυστηρότερες πολιτικές για τον έλεγχο του καπνού και την προώθηση της υγιεινής διατροφής. Ο στόχος του ΟΗΕ για τη μείωση των πρόωρων θανάτων από μη μεταδοτικά νοσήματα κατά το ένα τρίτο έως το 2030 φαντάζει πλέον εξαιρετικά δύσκολος, αν όχι ανέφικτος, χωρίς ριζικές αλλαγές στρατηγικής.
Το μήνυμα της επιστημονικής κοινότητας είναι σαφές: η «επόμενη πανδημία» είναι ήδη εδώ και δεν είναι ιογενής. Είναι μια χρόνια κρίση που απαιτεί παγκόσμια συνεργασία, αλληλεγγύη προς τις λιγότερο προνομιούχες χώρες και εστίαση στην πρόληψη. Το 2050 δεν είναι μακριά και η προετοιμασία για το κύμα που έρχεται πρέπει να ξεκινήσει σήμερα.
