Το τελευταίο που επιθυμούν οι πολίτες να διαβάσουν κατά την εορταστική περίοδο είναι νέα χαράτσια και φόροι, όπως ο Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM), ο οποίος θα αρχίσει να εφαρμόζεται σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ από την 1η Ιανουαρίου 2026.
Είμαστε υποχρεωμένοι να ενημερωθούμε, καθώς τα τέλη που θα επιβληθούν σε εισαγόμενα αγαθά και πρώτες ύλες από τρίτες χώρες επηρεάζουν άμεσα εμάς, τους καταναλωτές. Η εξέλιξη αυτή δεν αφορά μόνο τους πολιτικούς και τις επιχειρήσεις, αλλά και την καθημερινότητά μας.
Ο κανονισμός CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) αποτελεί μέρος της πολιτικής της ΕΕ για το κλίμα και θα επιβάλλει έναν πρόσθετο «φόρο» άνθρακα σε προϊόντα που προέρχονται από ρυπογόνες βιομηχανίες, όπως ο σίδηρος, ο χάλυβας, το αλουμίνιο, το τσιμέντο και τα λιπάσματα, καθώς και το ηλεκτρικό ρεύμα.
Ακόμη κι αν πολλοί δεν γνωρίζουν τις λεπτομέρειες των αποφάσεων που λαμβάνονται στις Βρυξέλλες, τα αποτελέσματα αυτών των αποφάσεων θα γίνουν αισθητά σύντομα. Σύμφωνα με το εκλαϊκευτικό επιστημονικό περιοδικό The Conversation, οι Ευρωπαίοι καταναλωτές θα παρατηρήσουν ότι οι τιμές για νέα αυτοκίνητα, οι ανακαινίσεις σπιτιών και τα εγχώρια προϊόντα θα αντανακλούν την επίδραση μιας νέας κλιματικής πολιτικής, για την οποία οι περισσότεροι δεν έχουν ενημερωθεί.
Τι είναι ο Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM)
Μετά από μια εποχή προετοιμασίας που ξεκίνησε το 2023, ο κανονισμός CBAM θα τεθεί σε πλήρη εφαρμογή από την Πρωτοχρονιά του 2026. Σύμφωνα με δήλωση της ΑΑΔΕ, «στόχος του CBAM είναι η αποτροπή της διαρροής άνθρακα, ανταγωνιζόμενοι τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που σχετίζονται με ορισμένα εμπορεύματα υψηλής έντασης άνθρακα».
Η χρέωση θα είναι μεγαλύτερη για προϊόντα που προέρχονται από χώρες με λιγότερους περιβαλλοντικούς περιορισμούς. Οι παραγωγοί θα υποχρεούνται να αποδείξουν ότι τα προϊόντα τους έχουν μειωμένη ένταση άνθρακα για να μπορέσουν να πωληθούν στην ΕΕ.
Ο σκοπός είναι να αποφευχθεί η μετεγκατάσταση βιομηχανιών σε χώρες με πιο δέσμιους κανονισμούς, διασφαλίζοντας δίκαιο ανταγωνισμό. Το CBAM φιλοδοξεί να προωθήσει στην παγκόσμια σκηνή την «απανθρακοποίηση», συμβάλλοντας στην παγκόσμια κλιματική πολιτική.
Ο τομέας χάλυβα επηρεάζεται άμεσα από τον CBAM
Πιστοποιητικά CBAM
Από την 1/1/2026, οι Ευρωπαίοι εισαγωγείς θα υποχρεούνται να αποκτούν πιστοποιητικά CBAM για τις ενσωματωμένες εκπομπές ρύπων σε διάφορα βιομηχανικά προϊόντα και ηλεκτρική ενέργεια.
Οι επιπτώσεις στο παγκόσμιο εμπόριο
Ενώ ο CBAM εστιάζει στην ευρωπαϊκή κλιματική πολιτική, επιδρά και στο παγκόσμιο εμπόριο. Χώρες που εξαρτώνται από εξαγωγές προς την ΕΕ μπορεί να χρειαστεί να επενδύσουν σε πιο «καθαρές» τεχνολογίες για να παραμείνουν ανταγωνιστικές. Η Βρετανία μελετά επίσης την εισαγωγή της δικής της εκδοχής του CBAM το 2027.
Θετικές προοπτικές
Μία θετική αλλαγή είναι ότι περισσότερες εταιρείες αναφέρουν με ακρίβεια τις εκπομπές τους, ανταγωνιζόμενες την ανάγκη για αξιόπιστα δεδομένα για τον άνθρακα. Επιπλέον, χώρες αρχίζουν να υιοθετούν δικά τους συστήματα τιμολόγησης άνθρακα για να συμμορφωθούν με τις απαιτήσεις της ΕΕ.
Εργάτης φορτώνει λιπάσματα για εξαγωγή, θα επιβαρυνθούν και αυτά με τον φόρο άνθρακα
Αντίκτυποι και προκλήσεις
Ο CBAM έχει προκαλέσει αντιδράσεις παγκοσμίως. Χώρες όπως η Ινδία και η Κίνα τον χαρακτηρίζουν «πράσινο προστατευτισμό», υποστηρίζοντας ότι ασκεί αθέμιτη πίεση στις αναπτυσσόμενες χώρες. Παράλληλα, η ΕΕ δεν έχει ακόμη καθιερώσει ένα ταμείο στήριξης για τις χώρες χαμηλού εισοδήματος, κάτι που μπορεί να αποτελέσει εμπόδιο στην επιτυχία του μηχανισμού.
Ο αντίκτυπος στους καταναλωτές
Αν και ο CBAM στοχεύει κυρίως στη βιομηχανία, οι επιπτώσεις του θα έχουν άμεσο αντίκτυπο και στους ευρωπαίους καταναλωτές. Οι εισαγωγείς συναφών προϊόντων πιθανόν να μεταφέρουν το επιπλέον κόστος στους τελικούς καταναλωτές, με επιπτώσεις στις τιμές ιδιαίτερα σε προϊόντα που περιέχουν χάλυβα, αλουμίνιο ή τσιμέντο.
Αυτό σημαίνει ότι οι καταναλωτές θα αντιμετωπίσουν υψηλότερες τιμές για αυτοκίνητα, ηλεκτρικά είδη, οικοδομικά υλικά και, έμμεσα, για τρόφιμα.
Έσοδα και επενδύσεις
Ο CBAM θα αποφέρει έσοδα στην ΕΕ από την πώληση πιστοποιητικών. Αυτά τα έσοδα αναμένονται να χρησιμοποιηθούν για την υποστήριξη ευάλωτων νοικοκυριών και για τη χρηματοδότηση καθαρών τεχνολογιών. Ο τρόπος αξιοποίησης των εσόδων αυτών θα διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην αποδοχή του νέου συστήματος φόρου άνθρακα από τους πολίτες.
Ο CBAM ενδέχεται να επηρεάσει και τις τιμές των τροφίμων λόγω ακριβότερων λιπασμάτων
Ένα μέλλον με προκλήσεις
Ακόμα πριν από την πλήρη εφαρμογή του, ο CBAM ήδη επηρεάζει τις αλυσίδες εφοδιασμού και επηρεάζει τις κυβερνητικές πολιτικές. Μπορεί να προκαλέσει εμπορικές εντάσεις, να ωθήσει τις χώρες να υιοθετήσουν συστήματα τιμολόγησης άνθρακα και να καταδείξει την ανάγκη χρηματοδότησης για το κλίμα, προκειμένου να υποστηριχθούν οι χώρες που βρίσκονται σε διαδικασία «πράσινης» μετάβασης.
Για τους Ευρωπαίους καταναλωτές, αυτό πιθανότατα σημαίνει σταδιακή αύξηση των τιμών και πιο συνειδητές αγοραστικές επιλογές από κλιματική άποψη. Σημαντικά, ο CBAM σηματοδοτεί μια στροφή στον τρόπο που το παγκόσμιο εμπόριο λογοδοτεί για τον άνθρακα και πως η κλιματική πολιτική επηρεάζει την καθημερινότητα.
