Οι καρδιακές προσβολές και τα εγκεφαλικά δεν είναι ποτέ «κεραυνός εν αιθρία».
Μια μεγάλη διεθνής μελέτη σε 9 εκατομμύρια ενήλικες από Κορέα και ΗΠΑ δείχνει ότι σχεδόν το 99% των σοβαρών καρδιαγγειακών επεισοδίων συνδέονται με μόλις τέσσερις κλασικούς, αλλά συχνά υποτιμημένους, παράγοντες κινδύνου.
Τι έδειξε η νέα μελέτη
Η μελέτη «Very High Prevalence of Nonoptimally Controlled Traditional Risk Factors at the Onset of Cardiovascular Disease» ανέλυσε ιατρικά δεδομένα περίπου 9 εκατομμυρίων ενηλίκων από την Κορέα και τις Ηνωμένες Πολιτείες, εξετάζοντας ποιοι παράγοντες προηγούνται καρδιακής προσβολής, εγκεφαλικού ή καρδιακής ανεπάρκειας.
Τα αποτελέσματα είναι αποκαλυπτικά: η συντριπτική πλειονότητα όσων υπέστησαν καρδιαγγειακό επεισόδιο είχε τουλάχιστον έναν από τέσσερις βασικούς παράγοντες κινδύνου – και στο 93% των περιπτώσεων υπήρχε ήδη διάγνωση υπέρτασης.
Ο επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, καρδιολόγος Philip Greenland από το Northwestern University, τονίζει ότι η έκθεση σε έναν ή περισσότερους από αυτούς τους παράγοντες δεν είναι απλώς «συσχέτιση», αλλά η κύρια αιτία πίσω από τα περισσότερα καρδιαγγειακά συμβάντα.
Η ερμηνεία του Greenland αντικρούει την εντύπωση ότι τα σοβαρά καρδιακά επεισόδια εμφανίζονται «χωρίς προφανή λόγο», όπως έχει κατά καιρούς υποστηριχθεί στον δημόσιο διάλογο.
Οι 4 κύριοι παράγοντες κινδύνου
1. Υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση)
Η υπέρταση είναι ο πιο συχνά συνδεδεμένος παράγοντας με καρδιακές προσβολές, εγκεφαλικά και καρδιακή ανεπάρκεια.
Πάνω από το 93% όσων εμφάνισαν σοβαρό καρδιαγγειακό επεισόδιο στη μελέτη είχαν προηγούμενη διάγνωση υψηλής αρτηριακής πίεσης, γεγονός που υπογραμμίζει πόσο κρίσιμο είναι να ελέγχεται σωστά.
Βασικές επιπτώσεις της υπέρτασης:
-
Καταστρέφει σταδιακά τα τοιχώματα των αρτηριών, κάνοντάς τις πιο «σκληρές» και ευάλωτες σε ρήξη ή στένωση.
-
Αυξάνει το φορτίο στην καρδιά, οδηγώντας σε πάχυνση του μυοκαρδίου και τελικά σε καρδιακή ανεπάρκεια.
-
Πολλαπλασιάζει τον κίνδυνο για ισχαιμικό και αιμορραγικό εγκεφαλικό επεισόδιο.
Περισσότερες αξιόπιστες πληροφορίες για την υπέρταση παρέχει η American Heart Association:
https://www.heart.org/en/health-topics/high-blood-pressure
2. Υψηλή χοληστερόλη
Η αυξημένη LDL χοληστερόλη («κακή» χοληστερόλη) συμβάλλει στη δημιουργία αθηρωματικών πλακών στα αγγεία, οι οποίες στενεύουν ή αποφράσσουν τις αρτηρίες της καρδιάς και του εγκεφάλου.
Αυτές οι πλάκες μπορούν να ραγούν, δημιουργώντας θρόμβους που προκαλούν οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου ή εγκεφαλικό επεισόδιο.
Κρίσιμα σημεία για τη χοληστερόλη:
-
Συχνά δεν δίνει κανένα σύμπτωμα μέχρι να προκληθεί σοβαρό επεισόδιο.
-
Ο συνδυασμός υψηλής LDL, χαμηλής HDL και αυξημένων τριγλυκεριδίων αυξάνει περαιτέρω τον κίνδυνο.
-
Η έγκαιρη μέτρηση λιπιδίων και η παρέμβαση (διατροφή, άσκηση, φαρμακευτική αγωγή όπου χρειάζεται) μειώνουν σημαντικά τον κίνδυνο.
Επιστημονική ενημέρωση για τη χοληστερόλη:
https://www.cdc.gov/cholesterol/index.htm
3. Υψηλό σάκχαρο αίματος (διαβήτης και προδιαβήτης)
Ο διαβήτης τύπου 2 και τα χρόνια αυξημένα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα βλάπτουν τόσο τα μεγάλα όσο και τα μικρά αιμοφόρα αγγεία.
Αυτό επιταχύνει την αθηροσκλήρωση και αυξάνει τον κίνδυνο καρδιακής προσβολής, εγκεφαλικού και καρδιακής ανεπάρκειας, ακόμη και όταν τα συμπτώματα του διαβήτη είναι ήπια ή «σιωπηλά».
Σημεία που αξίζει να γνωρίζει κανείς:
-
Οι καρδιαγγειακές παθήσεις είναι η κύρια αιτία νοσηρότητας και θνησιμότητας στα άτομα με διαβήτη.
-
Ο προδιαβήτης (ελαφρώς αυξημένο σάκχαρο) αποτελεί ήδη σημαντικό παράγοντα κινδύνου και όχι απλώς «προειδοποίηση».
-
Ο έλεγχος σακχάρου, αρτηριακής πίεσης και λιπιδίων μαζί προσφέρει πολλαπλασιαστικό όφελος για την καρδιά.
Περισσότερα για τη σχέση διαβήτη και καρδιάς:
https://www.diabetes.org/healthy-living/medication-treatments/heart-disease
4. Κάπνισμα (παρόν ή παρελθόν)
Το κάπνισμα –είτε ενεργητικό είτε παθητικό– βλάπτει άμεσα το ενδοθήλιο των αγγείων, αυξάνει την πηκτικότητα του αίματος και επιταχύνει την αθηροσκλήρωση.
Ακόμη και όσοι έχουν σταματήσει το κάπνισμα εδώ και χρόνια εξακολουθούν να φέρουν αυξημένο κίνδυνο σε σχέση με όσους δεν κάπνισαν ποτέ, αν και ο κίνδυνος μειώνεται προοδευτικά μετά τη διακοπή.
Κρίσιμα δεδομένα για το κάπνισμα:
-
Η διακοπή του καπνίσματος μειώνει τον κίνδυνο καρδιακής προσβολής ήδη μέσα στα πρώτα 12 μήνες.
-
Ο κίνδυνος για καρδιαγγειακή νόσο μπορεί να προσεγγίσει εκείνον ενός μη καπνιστή μετά από 10–15 χρόνια αποχής.
-
Το κάπνισμα σε συνδυασμό με υπέρταση ή υψηλή χοληστερόλη αυξάνει εκθετικά τον συνολικό κίνδυνο.
Αναλυτικές πληροφορίες για τις επιπτώσεις του καπνίσματος στην καρδιά:
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tobacco
Γιατί καταρρίπτεται ο μύθος της «χωρίς αιτία» καρδιακής προσβολής
Η μελέτη που σχολιάζει η Greenland δείχνει ότι σχεδόν όλοι οι ασθενείς με σοβαρό καρδιαγγειακό επεισόδιο είχαν έναν τουλάχιστον από τους παραπάνω παραδοσιακούς παράγοντες κινδύνου, και συνήθως περισσότερους από έναν.
Αυτό έρχεται σε αντίθεση με πρόσφατους ισχυρισμούς ότι πολλά καρδιακά συμβάντα εμφανίζονται «από το πουθενά», χωρίς εμφανή ιατρική εξήγηση ή προδιαθεσικούς παράγοντες.
Η Greenland επισημαίνει ότι η έρευνα:
-
Αναδεικνύει τη σημασία της συστηματικής καταγραφής και σωστής αντιμετώπισης των κλασικών παραγόντων κινδύνου.
-
Θυμίζει ότι η πρόληψη, και όχι η «τύχη», καθορίζει κατά μεγάλο μέρος αν και πότε θα εκδηλωθεί ένα καρδιαγγειακό επεισόδιο.
-
Υπογραμμίζει πως οι «παραδοσιακοί» παράγοντες δεν είναι παρωχημένη θεωρία, αλλά ο πυρήνας της σύγχρονης καρδιολογικής πρακτικής.
Το πλήρες άρθρο της μελέτης είναι διαθέσιμο μέσω του περιοδικού JAMA ή σχετικών ακαδημαϊκών βάσεων, ενώ περίληψη και σχολιασμός βρίσκονται στο:
https://jamanetwork.com/
Τι σημαίνει αυτό για την καθημερινή ζωή
Παρότι η έρευνα βασίζεται σε δεδομένα από Κορέα και ΗΠΑ, τα συμπεράσματα ευθυγραμμίζονται με τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες για την πρόληψη καρδιαγγειακών νοσημάτων.
Οι ίδιοι τέσσερις παράγοντες πρωταγωνιστούν και στις οδηγίες οργανισμών όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) και το European Society of Cardiology (ESC).
Βασικές πρακτικές κινήσεις που προτείνουν διεθνείς φορείς:
-
Τακτικός έλεγχος αρτηριακής πίεσης, χοληστερόλης και σακχάρου, ιδιαίτερα μετά τα 40 ή νωρίτερα αν υπάρχουν συμπτώματα ή οικογενειακό ιστορικό.
-
Υιοθέτηση ισορροπημένης μεσογειακής διατροφής, πλούσιας σε φρούτα, λαχανικά, όσπρια, ψάρι και ελαιόλαδο, με περιορισμό επεξεργασμένων τροφίμων και κορεσμένων λιπαρών.
-
Συστηματική σωματική δραστηριότητα (π.χ. γρήγορο περπάτημα 150 λεπτά την εβδομάδα), σε συνεννόηση με γιατρό.
-
Οριστική διακοπή του καπνίσματος και αποφυγή παθητικού καπνίσματος, με αξιοποίηση προγραμμάτων διακοπής καπνίσματος και ιατρικής υποστήριξης.
Για περισσότερες κατευθυντήριες οδηγίες πρόληψης, δείτε:
https://www.who.int/health-topics/cardiovascular-diseases
Τεχνολογία, δεδομένα και καρδιαγγειακή πρόληψη
Για ένα κοινό τεχνολογικών ειδήσεων, έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ότι η συγκεκριμένη μελέτη στηρίζεται σε τεράστια βάσεις δεδομένων ηλεκτρονικών ιατρικών αρχείων από δύο διαφορετικά συστήματα υγείας.
Η ανάλυση εκατομμυρίων records δεν θα ήταν εφικτή χωρίς σύγχρονες πλατφόρμες big data, εξελιγμένες μεθόδους στατιστικής επεξεργασίας και αλγορίθμους που ανιχνεύουν μοτίβα μέσα σε θορυβώδη δεδομένα.
Καθώς η υγεία γίνεται ολοένα και πιο data-driven:
-
Οι κλινικές αποφάσεις βασίζονται όλο και περισσότερο σε μεγάλα cohort studies σαν αυτό, που προσφέρουν ισχυρή στατιστική ισχύ.
-
Η χρήση wearables, εφαρμογών υγείας και τηλεϊατρικών συστημάτων υπόσχεται ακόμη πιο ακριβή real-time παρακολούθηση παραγόντων κινδύνου όπως η πίεση και ο καρδιακός ρυθμός.
-
Η διασύνδεση τεχνολογίας και ιατρικής ενισχύει την προληπτική προσέγγιση, δίνοντας περισσότερο χρόνο στους γιατρούς και στους ασθενείς να παρέμβουν πριν το οξύ επεισόδιο.
Ενδεικτικά, το National Institutes of Health παρουσιάζει πρωτοβουλίες ψηφιακής υγείας εδώ:
https://www.nih.gov/health-information/digital-health
Συμπέρασμα: Η καρδιά «προειδοποιεί» πολύ νωρίτερα
Το κεντρικό μήνυμα της μελέτης είναι ξεκάθαρο: σχεδόν όλες οι καρδιακές προσβολές, τα εγκεφαλικά και τα σοβαρά καρδιαγγειακά επεισόδια συνδέονται με γνωστούς, μετρήσιμους και –σε μεγάλο βαθμό– τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου.
Η έγκαιρη διάγνωση και ο ενεργός έλεγχος της αρτηριακής πίεσης, της χοληστερόλης, του σακχάρου και του καπνίσματος δεν είναι «προαιρετική σύσταση», αλλά ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να μειωθεί δραστικά η πιθανότητα ενός αιφνίδιου και απειλητικού για τη ζωή επεισοδίου.
