Συνέβη στο τέλος της πιο πρόσφατης Εποχής των Παγετώνων, όταν ένα κουτάβι λύκου πέθανε στην παγωμένη Σιβηρία πριν καν προλάβει να χωνέψει το γεύμα του. Περίπου 14.400 χρόνια αργότερα, ερευνητές κατάφεραν να απομονώσουν γενετικό υλικό από το μισοχωνεμένο κρέας που βρέθηκε στο στομάχι του: το DNA ενός από τους τελευταίους τριχωτούς ρινόκερους.
Το κουτάβι ήταν ένα από τους δύο νεαρούς θηλυκούς λύκους, ηλικίας 7- εβδομάδων, που βρέθηκαν μουμιοποιημένοι στο παγωμένο έδαφος του ρωσικού χωριού Τουμάτ την περασμένη δεκαετία.
Η ανάλυση του περιεχομένου των στομαχιών τους έδειξε ότι τα δύο λυκόπουλα έπιναν ακόμα γάλα. Το ένα όμως είχε καταπιεί ένα κομμάτι κρέατος τριχωτού μαμούθ, το οποίο πιθανότατα είχαν προσφέρει οι γονείς του.
Το γονιδίωμα που απομονώθηκε προσφέρει νέα στοιχεία για τις τελευταίες ημέρες του τριχωτού ρινόκερου (Coelodonta antiquitatis) που ζούσε σε μεγάλους πληθυσμούς στη βόρεια Ευρώπη και την Ασία της Εποχής των Παγετώνων. Προηγούμενες μελέτες τοποθετούν την εξαφάνισή του στα 14.000 χρόνια πριν, μερικούς αιώνες αφότου πέθανε το συγκεκριμένο ζώο.
Το μουμιοποιημένο λυκόπουλο σε φωτογραφία του 2018 (Mietje Germonpre via Reuters)
Το DNA του ρινόκερου συγκρίθηκε με το γονιδίωμα δύο άλλων μελών του είδους που είχαν ζήσει πολύ νωρίτερα, πριν από 18.000 και πριν από 49.000 χρόνια. Η ανάλυση δεν αποκάλυψε καμία ένδειξη αιμομιξίας, κάτι που θα περίμενε κανείς αν ο πληθυσμός είχε μειωθεί δραματικά.
Αυτό υποδεικνύει ότι το είδος παρέμενε σε υγιή κατάσταση μέχρι το τέλος της Εποχής των Παγετώνων, οπότε ο πληθυσμός κατέρρευσε οριστικά, πιθανότατα λόγω της αύξησης της θερμοκρασίας στην τούνδρα και τη στέπα της Σιβηρίας.
«Η έρευνά μας δείχνει ότι είναι εφικτό να ανακτηθεί ένα γονιδίωμα υψηλής ποιότητας από κακοδιατηρημένο υλικό που χρονολογείται σε μια κρίσιμη περίοδο της εξελικτικής ιστορίας ενός είδους» δήλωσε η εξελικτική γενετίστρια Σολβέι Γκουντγιονσντότιρ, η οποία συμμετείχε στη μελέτη ενώ ήταν μεταπτυχιακή φοιτήτρια στο Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης.
Η Γκουντγιονσντότιρ είναι πρώτη συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύεται στην επιθεώρηση Genome Biology and Evolution.
To λυκόπουλο είχε καταπιεί ένα κομμάτι κρέατος ρινόκερου μαζί με τη γούνα (Live Dalen via Reuters)
Τελευταίες ημέρες ενός γίγαντα
Ο τριχωρός ρινόκερος εμφανίζεται στο αρχείο απολιθωμάτων πριν από περίπου 600.000 χρόνια. Ηταν ένα από τα πολλά είδη γιγαντόσωμων θηλαστικών που ζούσαν στο βόρειο ημισφαίριο την Εποχή των Παγετώνων, όπως τα τριχωτά μαμούθ, οι σμιλόδοντες, τα μαστόδοντα και οι γιγάντιοι βραδύποδες.
Η άνοδος της θερμοκρασίας και η θήρευση από προϊστορικούς ανθρώπους θεωρούνται οι βασικές αιτίες της εξαφάνισής τους.
«Ο τριχωτός ρινόκερος ήταν μεγάλο ζώο με ύψος έως 2 μέτρα, και ήταν καλυμμένος με παχιά, μακριά γούνα» ανέφερε η Γκουντγιονσντότιρ στο Reuters.
«Είχε δύο κέρατα, μια μεγάλη καμπούρα στη ράχη, στιβαρή διάπλαση και σχετικά κοντά πόδια. Το είδος ήταν κυρίως φυτοφάγο, τρεφόταν με χόρτα και χαμηλή βλάστηση προσαρμοσμένη σε ψυχρά και ξηρά περιβάλλοντα» είπε.
Το είδος ήταν πολύ πιο μεγαλόσωμο από τον πλησιέστερο σύγχρονο συγγενή του, τον απειλούμενο ρινόκερο της Σουμάτρας.
O Λόβε Νταλέν του Πανεπιστημίου της Στοχόλμης επιδεικνύει ένα κέρατο τριχωτού ρινόκερου (Irina Kirilova via Reuters)
Σε αντίθεση με τα τριχωτά μαμούθ, των οποίων η γονιδιακή δεξαμενή συρρικνώθηκε απότομα πριν το είδος εξαφανιστεί πριν από 4.000 χρόνια, οι τριχωτοί ρινόκεροι φαίνεται ότι παρέμεναν γενετικά υγιείς λίγο πριν το τέλος.
«Το βασικό εύρημα είναι ότι δεν παρατηρούμε αλλαγή στη γενετική ποικιλότητα και τα επίπεδα ενδογαμίας κατά τα τελευταία δεκάδες χιλιάδες χρόνια πριν από την εξαφάνιση του τριχωτού ρινόκερου», δήλωσε ο Λόβε Νταλέν του Πανεπιστημίου της Στοχόλμης.
Και αυτό οδηγεί στο συμπέρασμα πως «ό,τι κι αν ήταν που προκάλεσε την εξαφάνιση, συνέβη πολύ γρήγορα».
«Δεδομένου ότι οι άνθρωποι ήταν ήδη παρόντες στην περιοχή για περίπου 15.000 χρόνια πριν από την εξαφάνιση, χωρίς να προκαλέσουν μείωση του πληθυσμού, πιστεύουμε ότι η θέρμανση του κλίματος πριν από περίπου 14.000 χρόνια αποτελεί πιο πιθανή εξήγηση για την απώλεια του είδους», δήλωσε ο ερευνητής.
Όπως είπε η Γκουντγιονσντότιρ, «δεν μπορούμε να αποκλείσουμε ότι το ενδεχόμενο να συνέβαλαν οι άνθρωποι στην τελική εξαφάνιση του τριχωτού ρινόκερου, ιδιαίτερα προς το τέλος. Υπάρχουν όμως περιορισμένες αρχαιολογικές ενδείξεις για εκτεταμένο ή εντατικό κυνήγι».
