Μέχρι σήμερα, η συζήτηση για τα διαστημικά απόβλητα εστίαζε κυρίως στην ασφάλεια των αστροναυτών στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό ή στην πιθανότητα κάποιο θραύσμα να καταλήξει στην αυλή κάποιου ανυποψίαστου πολίτη. Ωστόσο, μια νέα παράμετρος έρχεται να προστεθεί στην εξίσωση, προκαλώντας πονοκέφαλο σε αεροναυπηγούς και ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας: ο αυξανόμενος κίνδυνος σύγκρουσης επιβατικών αεροσκαφών με «σκουπίδια» που επιστρέφουν από το Διάστημα.
Σύμφωνα με πρόσφατα δεδομένα, η ραγδαία αύξηση των δορυφορικών αστερισμών και η συχνότητα των διαστημικών αποστολών έχουν δημιουργήσει μια νέα πραγματικότητα. Αντικείμενα όπως άδεια στάδια πυραύλων και ανενεργοί δορυφόροι εισέρχονται στην ατμόσφαιρα της Γης με αυξανόμενη συχνότητα. Παρόλο που τα περισσότερα καίγονται κατά την επανείσοδο, ορισμένα θραύσματα επιβιώνουν και διασχίζουν τους αεροδιαδρόμους που χρησιμοποιούν καθημερινά χιλιάδες πτήσεις.
Η στατιστική και η «ηφαιστειακή» απειλή
Οι αριθμοί, αν και φαινομενικά μικροί, είναι ανησυχητικοί για τους αναλυτές ρίσκου. Έρευνα του British Columbia που δημοσιεύθηκε στις αρχές του 2025, εκτιμά ότι υπάρχει πλέον 26% πιθανότητα μέσα στο επόμενο έτος, διαστημικά συντρίμμια να πέσουν μέσα από πολυσύχναστο εναέριο χώρο κατά τη διάρκεια μιας ανεξέλεγκτης επανεισόδου.
Ακόμα πιο ανησυχητική είναι μια παλαιότερη μελέτη του 2020, η οποία προέβλεπε ότι μέχρι το 2030, η πιθανότητα μιας εμπορικής πτήσης να χτυπηθεί από διαστημικά συντρίμμια θα μπορούσε να φτάσει το 1 προς 1.000. Δεδομένου του τεράστιου όγκου των αεροσκαφών που βρίσκονται στον αέρα ανά πάσα στιγμή, αυτό το ποσοστό παύει να είναι αμελητέο.
Το πρόβλημα δεν εντοπίζεται μόνο στα μεγάλα κομμάτια μετάλλου που θα μπορούσαν να προκαλέσουν ακαριαία καταστροφή. Όπως επισημαίνει ο Benjamin Virgili Bastida, μηχανικός συστημάτων διαστημικών αποβλήτων του ESA, ο κίνδυνος είναι υπαρκτός ακόμα και από μικροσκοπικά σωματίδια. «Τα αεροσκάφη μπορούν να επηρεαστούν από πολύ μικρότερα θραύσματα. Για παράδειγμα, η πτήση μέσα από ηφαιστειακή τέφρα είναι επικίνδυνη λόγω των μικρών σωματιδίων που καταστρέφουν τους κινητήρες», δηλώνει ο Bastida, τονίζοντας ότι κάτι αντίστοιχο θα μπορούσε να συμβεί και με τα υπολείμματα μιας διαστημικής επανεισόδου.
Το μάθημα από την Ισπανία και το χάος των καθυστερήσεων
Η απειλή δεν είναι θεωρητική. Τον Νοέμβριο του 2022, η ανεξέλεγκτη επανείσοδος του κινεζικού πυραύλου Long March 5B ανάγκασε τις ισπανικές αρχές να κλείσουν τμήματα του εναέριου χώρου τους. Το αποτέλεσμα ήταν να επηρεαστούν πάνω από 300 πτήσεις, προκαλώντας ντόμινο καθυστερήσεων. Παρόμοιο περιστατικό καταγράφηκε και το καλοκαίρι του 2025 με σκάφος της SpaceX πάνω από την Ευρώπη.
Το βασικό πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι αρχές είναι η αβεβαιότητα. Είναι εξαιρετικά δύσκολο να προβλεφθεί με ακρίβεια πού και πότε θα πέσει ένας ανεξέλεγκτος δορυφόρος. Το περιθώριο λάθους μπορεί να είναι αρκετές ώρες, το οποίο μεταφράζεται σε χιλιάδες χιλιόμετρα απόστασης, καθώς τα αντικείμενα αυτά κινούνται με ιλιγγιώδεις ταχύτητες.
Αυτό φέρνει τους ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα: Να ρισκάρουν ζωές αγνοώντας τον κίνδυνο ή να κλείσουν τεράστια τμήματα του εναέριου χώρου, προκαλώντας οικονομική ζημιά εκατομμυρίων και ταλαιπωρία στο επιβατικό κοινό; Στην περίπτωση της Ισπανίας, ο εναέριος χώρος έκλεισε για 40 λεπτά σε μια ζώνη 100 χιλιομέτρων, παρόλο που τα συντρίμμια πέρασαν από εκεί μέσα σε μόλις πέντε λεπτά.
Η ανάγκη για νέα πρωτόκολλα
Οι ειδικοί συμφωνούν ότι η λύση βρίσκεται στον καλύτερο συντονισμό και την τεχνολογία. Ο Ian Christensen, στέλεχος του Secure World Foundation, τονίζει την ανάγκη για πιο στοχευμένες προειδοποιήσεις. Ο στόχος είναι να υπάρξει συνεργασία μεταξύ διαστημικών υπηρεσιών και πολιτικής αεροπορίας (όπως η FAA και ο ICAO), ώστε να δημιουργηθούν μοντέλα που θα προβλέπουν με μεγαλύτερη ακρίβεια την τροχιά των συντριμμιών.
Ήδη τρέχουν προγράμματα όπως το DRACO, που στοχεύουν στη βελτίωση των προγνωστικών μοντέλων και στον σχεδιασμό δορυφόρων που θα διαλύονται πλήρως κατά την επανείσοδο, μειώνοντας την ποσότητα των υλικών που φτάνουν σε χαμηλό υψόμετρο.
Ψυχραιμία και ρεαλισμός
Παρά τις ανησυχητικές ενδείξεις, οι επιστήμονες συνιστούν ψυχραιμία. Ο Benjamin Virgili Bastida υπογραμμίζει ότι, προς το παρόν, η πιθανότητα ενός ατυχήματος παραμένει εξαιρετικά χαμηλή, πολύ χαμηλότερη από άλλους καθημερινούς κινδύνους. «Ο ουρανός δεν θα πέσει στο κεφάλι μας», αναφέρει χαρακτηριστικά, αλλά προειδοποιεί πως αν δεν ληφθούν μέτρα τώρα, στο μέλλον μπορεί να βρεθούμε αντιμέτωποι με μια κατάσταση μόνιμου «εναέριου μποτιλιαρίσματος» λόγω συχνών απαγορεύσεων πτήσεων.
Το στοίχημα για την επόμενη δεκαετία είναι να μετατραπεί η διαχείριση των διαστημικών αποβλήτων σε μια διαδικασία ρουτίνας, αντίστοιχη με την πρόβλεψη του καιρού, ώστε οι πτήσεις να προσαρμόζονται δυναμικά και με ασφάλεια, χωρίς να αντιλαμβανόμαστε τον κίνδυνο που μόλις αποφύγαμε.
