Ο τοπικά προχωρημένος καρκίνος του προστάτη αποτελεί μια συχνή και κλινικά απαιτητική μορφή της νόσου, καθώς ο όγκος έχει επεκταθεί πέρα από τον προστάτη αδένα χωρίς, ωστόσο, να υπάρχουν απομακρυσμένες μεταστάσεις. Η θεραπευτική στρατηγική στοχεύει τόσο στον τοπικό έλεγχο της νόσου όσο και στη μείωση του κινδύνου μικρομεταστατικής διασποράς, με τελικό σκοπό τη βελτίωση της συνολικής επιβίωσης και της ποιότητας ζωής των ασθενών.
Η βασική θεραπευτική προσέγγιση περιλαμβάνει την οριστική ακτινοθεραπεία (definitive radiotherapy), συχνά σε συνδυασμό με ανδρογονικό αποκλεισμό (androgen-deprivation therapy, ADT). Τα ανδρογόνα, κυρίως η τεστοστερόνη, παίζουν καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη και επιβίωση των καρκινικών κυττάρων του προστάτη. Ο ανδρογονικός αποκλεισμός μειώνει τα επίπεδα αυτών των ορμονών ή μπλοκάρει τη δράση τους στους υποδοχείς, καθιστώντας τα καρκινικά κύτταρα πιο ευάλωτα στην ακτινοβολία.
Παραδοσιακά, η διάρκεια της ορμονοθεραπείας ποικίλλει από λίγους μήνες έως και τρία έτη, ανάλογα με τον κίνδυνο της νόσου (ενδιάμεσος, υψηλός ή πολύ υψηλός κίνδυνος). Ωστόσο, το ερώτημα της «ιδανικής» διάρκειας παραμένει κρίσιμο, καθώς ο παρατεταμένος ανδρογονικός αποκλεισμός σχετίζεται με ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως οστεοπόρωση, μεταβολικές διαταραχές, καρδιαγγειακό κίνδυνο και επιδείνωση της ποιότητας ζωής.
Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει πρόσφατη μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο έγκυρο διεθνές περιοδικό JAMA Oncology, η οποία αξιολόγησε δεδομένα από 13 τυχαιοποιημένες μελέτες φάσης ΙΙΙ. Στη μελέτη συμμετείχαν 10.266 ασθενείς με εντοπισμένο ή τοπικά προχωρημένο καρκίνο του προστάτη, με διάμεση ηλικία τα 70 έτη, ενώ το 72% έφερε νόσο υψηλού ή πολύ υψηλού κινδύνου σύμφωνα με τα κριτήρια του National Comprehensive Cancer Network (NCCN).
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η διάρκεια της ADT επηρεάζει σημαντικά τη συνολική επιβίωση. Συγκριτικά με 36 μήνες ορμονοθεραπείας, η χορήγηση μόλις 3 ή 9 μηνών συσχετίστηκε με χειρότερη επιβίωση. Αντίθετα, δεν παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ 18 και 36 μηνών, υποδηλώνοντας ότι η παράταση πέραν των 18 μηνών ενδέχεται να μην προσφέρει επιπλέον όφελος σε όλους τους ασθενείς.
Επιπλέον, μεγαλύτερη διάρκεια ADT συνδέθηκε με μείωση του κινδύνου απομακρυσμένων μεταστάσεων και θνησιμότητας, αν και το όφελος αυτό φάνηκε να μειώνεται μετά τους 9–12 μήνες θεραπείας. Αντίθετα, καταγράφηκε σχεδόν γραμμική αύξηση της θνησιμότητας από άλλα αίτια όσο παρατεινόταν η ορμονοθεραπεία, γεγονός που υπογραμμίζει τη σημασία της ισορροπίας μεταξύ οφέλους και τοξικότητας.
Συμπερασματικά, η σύγχρονη αντιμετώπιση του τοπικά προχωρημένου καρκίνου του προστάτη βασίζεται σε εξατομικευμένες αποφάσεις. Ο συνδυασμός ακτινοθεραπείας με ADT παραμένει ακρογωνιαίος λίθος της θεραπείας, όμως η διάρκεια της ορμονοθεραπείας θα πρέπει να προσαρμόζεται στο ατομικό προφίλ κινδύνου και στα συνοδά νοσήματα του ασθενούς. Η διάρκεια της ορμονοθεραπείας δεν πρέπει να είναι περισσότερη από 24 μήνες. Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, τα δεδομένα αυτά οδηγούν σε καλύτερα θεραπευτικά αποτελέσματα με λιγότερες ανεπιθύμητες επιπτώσεις.
