Λέγεται Minamitorishima, και είναι μια μικρή ατόλη στον Ειρηνικό Ωκεανό. Είναι ένα από τα πιο απομακρυσμένα νησιά στο τεράστιο αρχιπέλαγος της Ιαπωνίας, τόσο πολύ που βρίσκεται σχεδόν 2.000 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά του Τόκιο. Ωστόσο, από τα βάθη των γύρω θαλασσών μπορεί να έρθει ένα τεράστιο δώρο για την οικονομία της χώρας.
Εκεί, σε βάθος έως και 6.000 μέτρα κάτω από τη θάλασσα, μια ομάδα Ιαπώνων ερευνητών πέτυχε μια πραγματικά αδύνατη αποστολή: την ανάκτηση ιζημάτων που περιέχουν στοιχεία σπάνιων γαιών από ένα από τα πιο πολλά υποσχόμενα υποθαλάσσια κοιτάσματα που ανακαλύφθηκαν τα τελευταία χρόνια.
Το κατόρθωμα πρόκειται να ενισχύσει τον ρόλο της Ιαπωνίας στον όλο και πιο κρίσιμο τομέα των σπάνιων γαιών, κεντρικό στοιχείο στον εμπορικό πόλεμο μεταξύ Κίνας και Ηνωμένων Πολιτειών. Πράγματι, η Ιαπωνία είναι η μόνη μεγάλη βιομηχανική χώρα που, ενώ παραμένει μερικώς εκτεθειμένη, κατάφερε να μειώσει σημαντικά την εξάρτησή της από το Πεκίνο.
Η «Αδύνατη αποστολή» στον βυθό του Ειρηνικού
Η επιχείρηση Minamitorishima, που διεξήχθη με το επιστημονικό σκάφος γεώτρησης βαθέων υδάτων Chikyuαντιπροσωπεύει την πρώτη προσπάθεια στον κόσμο για δειγματοληψία σε τέτοια βάθη.
Η ιαπωνική κυβέρνηση χαρακτήρισε το αποτέλεσμα «ένα σημαντικό ορόσημο όσον αφορά την οικονομική ασφάλεια και τη συνολική θαλάσσια ανάπτυξη», τονίζοντας ότι η συνεχιζόμενη ανάλυση θα πρέπει τώρα να καθορίσει την ακριβή ποσότητα και ποιότητα των στοιχείων που υπάρχουν στα δείγματα που εξήχθησαν. Αλλά πέρα από την τεχνική πτυχή, η αξία του εγχειρήματος είναι πάνω από όλα στρατηγική.
Οι σπάνιες γαίες είναι μια ομάδα 17 μετάλλων κρίσιμης σημασίας για τις προηγμένες τεχνολογίες. Προχωρούν στην παραγωγή μαγνητών υψηλής αντοχής για ηλεκτρικά οχήματα, ανεμογεννήτριες, ηλεκτρονικές συσκευές, ημιαγωγούς, συστήματα ραντάρ, πυραύλους και άλλα. Στοιχεία όπως το δυσπρόσιο και το ύττριο, από τα οποία η περιοχή γύρω από τη Minamitorishima περιέχει εκτιμώμενα αποθέματα κατανάλωσης 730 και 780 ετών, αντίστοιχα, έχουν γίνει κρίσιμα υλικά για τη σύγχρονη βιομηχανία και την άμυνα. Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, το ιαπωνικό κοίτασμα υποβρυχίων θα μπορούσε να περιέχει περισσότερους από 16 εκατομμύρια τόνους σπάνιων γαιών, διαμορφώνοντας το τρίτο μεγαλύτερο απόθεμα στον κόσμο.
Το Σοκ του 2010 και η Στρατηγική Μετατόπιση
Ο αγώνας του Τόκιο προς την αυτάρκεια εξόρυξης δεν ξεκίνησε σήμερα. Έχει τις ρίζες του το 2010, όταν μια διπλωματική κρίση με το Πεκίνο αποκάλυψε ωμά την ευπάθεια της Ιαπωνίας.
Μετά από ένα επεισόδιο μεταξύ ενός κινεζικού αλιευτικού σκάφους και δύο μονάδων ιαπωνικής ακτοφυλακής κοντά στα νησιά Σενκάκου, η Κίνα εμπόδισε τις εξαγωγές σπάνιων γαιών στην Ιαπωνία για περίπου δύο μήνες. Την εποχή εκείνη, το Τόκιο εξαρτιόταν από το Πεκίνο για περισσότερο από το 90 τοις εκατό των εισαγωγών του από αυτά τα υλικά. Το εμπάργκο προκάλεσε πανικό σε όλες τις βιομηχανίες, ιδιαίτερα στον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας, και οι παγκόσμιες τιμές των σπάνιων γαιών δεκαπλασιάστηκαν μέσα σε ένα χρόνο.
Αυτή η κρίση αντιπροσώπευε ένα στρατηγικό σοκ. Σε αντίθεση με άλλες βιομηχανικές χώρες, που έβλεπαν το επεισόδιο ως περιορισμένη ή προσωρινή καταπόνηση εκείνα τα χρόνια, το Τόκιο το ερμήνευσε ως δομικό σήμα. Η υπερβολική εξάρτηση από έναν μόνο προμηθευτή, έναν περιφερειακό ανταγωνιστή, αποτελούσε υπαρξιακό κίνδυνο για μια προηγμένη και εξαιρετικά βιομηχανοποιημένη οικονομία.
Έκτοτε, η Ιαπωνία άλλαξε ριζικά τη στρατηγική της. Η κυβέρνηση δρομολόγησε ένα έκτακτο πακέτο μέτρων: επενδύσεις σε τεχνολογίες για τη μείωση της χρήσης σπάνιων γαιών, ανάπτυξη εναλλακτικών υλικών, ενίσχυση της ανακύκλωσης, απόκτηση μεριδίων σε ορυχεία στο εξωτερικό —ιδιαίτερα στην Αυστραλία, με υποστήριξη του Ομίλου Lynas— και δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων.
Ως αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής, η εξάρτηση της Ιαπωνίας από την Κίνα μειώνεται σταθερά. Έχει φτάσει περίπου το 50 τοις εκατό τα τελευταία χρόνια, ένα επίπεδο που καμία άλλη χώρα δεν κατάφερε να φτάσει. Αποφασιστικός παράγοντας για την επιτυχία της στρατηγικής ήταν η ολοκληρωμένη προσέγγισή της.
Η Ιαπωνία όχι μόνο αναζήτησε νέους προμηθευτές αλλά έχει επίσης εργαστεί ταυτόχρονα σε πολλαπλά μέτωπα. Ιαπωνικές εταιρείες, με την κρατική υποστήριξη, έχουν επενδύσει στην ανάπτυξη μαγνητών που χρησιμοποιούν λιγότερο δυσπρόσιο. Παράλληλα, έχουν προωθηθεί ερευνητικά προγράμματα για εναλλακτικά υλικά. Αυτή η πτυχή είναι ζωτικής σημασίας: Η μείωση της εξάρτησης σημαίνει όχι μόνο αλλαγή προμηθευτών αλλά και μείωση των διαρθρωτικών αναγκών.
Απογραφή, Καινοτομία και Ανταγωνιστικό Πλεονέκτημα
Ένας άλλος βασικός παράγοντας, σύμφωνα με τους αναλυτές, είναι τα αποθέματα. Η ιαπωνική κυβέρνηση έχει δημιουργήσει στρατηγικά αποθέματα σπάνιων γαιών για να μετριάσει τυχόν προσωρινές διακοπές του εφοδιασμού. Αυτή η φαινομενικά απλή επιλογή, ωστόσο, απαιτεί ένα μακροπρόθεσμο όραμα και διαθεσιμότητα κεφαλαίων που δεν ήταν όλες οι χώρες πρόθυμες ή ικανές να κινητοποιήσουν. Τα αποθέματα δεν εξαλείφουν την εξάρτηση, αλλά παρέχουν πολύτιμο χρόνο σε περίπτωση σοκ, επιτρέποντας στη βιομηχανία να προσαρμοστεί χωρίς άμεσες διακοπές λειτουργίας.
Σε αυτά τα στοιχεία προστίθεται ένα δομικό χαρακτηριστικό της ιαπωνικής οικονομίας: η υψηλή τεχνολογική ολοκλήρωση. Η Ιαπωνία δεν είναι μόνο εισαγωγέας σπάνιων γαιών, αλλά προηγμένος παίκτης στη μετατροπή τους σε εξαρτήματα υψηλής προστιθέμενης αξίας. Αυτή η τεχνογνωσία έχει διευκολύνει την καινοτομία και τη μείωση της έντασης χρήσης κρίσιμων υλικών. Με άλλα λόγια, η ικανότητα να κάνεις περισσότερα με λιγότερα έχει γίνει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.
VIA: www.wired.com
