ΕΕ: Έκτακτη αρωγή έως 50.000 ευρώ σε αγρότες και αλιείς λόγω Ιράν –

Επιδοτήσεις έως και 70% του επιπλέον κόστους για καύσιμα, λιπάσματα και ηλεκτρική ενέργεια που προκλήθηκε από τον πόλεμο στο Ιράν προανήγγειλε η Ευρωπαϊκή Ένωση στους αγρότες, στις αλιευτικές επιχειρήσεις και στους οδικούς μεταφορείς, στο πλαίσιο ενός πακέτου μέτρων έκτακτης ανάγκης που σχεδιάζει. Οικονομική ενίσχυση όμως μπορούν να διεκδικήσουν και βιομηχανικές μονάδες που δραστηριοποιούνται σε τομείς εντάσεως ενέργειας, όπως είναι οι χαλυβουργίες, οι εταιρείες χημικών ή ακόμα και οι εταιρείες σιδηροδρόμων.

Όπως ανακοίνωσε την Τετάρτη η αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Τερέζα Ριμπέρα, «μεμονωμένες εταιρείες μπορούν να διεκδικήσουν έως και 50.000 ευρώ έως το τέλος του τρέχοντος έτους με ελάχιστες  γραφειοκρατικές διαδικασίες». Πρόκειται για ένα μέτρο με το οποίο η ΕΕ ελπίζει ότι θα εξαλείψει την «υπαρξιακή απειλή» που συνιστά κυρίως για τους αγρότες και τους μεταφορείς η εκτίναξη του ενεργειακού κόστους.

Η Κομισιόν τονίζει ότι το Προσωρινό Πλαίσιο Κρατικών Ενισχύσεων για την κρίση στη Μέση Ανατολή (METSAF) θα είναι ένα «στοχευμένο και προσωρινό πρόγραμμα αρωγής για την αντιμετώπιση της κρίσης σε ορισμένους από τους πιο εκτεθειμένους τομείς της οικονομίας»

«Είμαστε εδώ»

«Θέλω να διαβεβαιώσω τους Ευρωπαίους πολίτες και τις εθνικές κυβερνήσεις ότι τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα παρακολουθούν από κοντά τις εξελίξεις και είναι έτοιμα να δράσουν στις περιπτώσεις που θα χρειαστεί», είπε χαρακτηριστικά η Ριμπέρα. Η εξαγγελία των μέτρων στήριξης στον πρωτογενή και δευτερογενή τομέα της ευρωπαϊκής οικονομίας συνέπεσε με νέα εκτίναξη της τιμής του Brent πάνω από τα 125 δολάρια το βαρέλι – πρόκειται για ρεκόρ τετραετίας – καθώς απομακρύνεται η προοπτική ειρήνευσης στη Μέση Ανατολή.

Οι τιμές ενέργειας έχουν εκτοξευθεί μετά την έναρξη των πολεμικών επιχειρήσεων εκ μέρους των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν τον περασμένο Φεβρουάριο, ενώ ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ έχει συμβάλει σημαντικά στις ανατιμήσεις και των λιπασμάτων που χρησιμοποιούνται στον γεωργικό τομέα – μόνο το Μάρτιο οι τιμές των λιπασμάτων εκτινάχθηκαν κατά 61% υψηλότερα.

Ποιοι επιδοτούνται

Η ΕΕ ξεκαθαρίζει ότι η χαλάρωση των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις είναι ένα έκτακτο μέτρο που αποσκοπεί στην στήριξη των επαγγελματιών του αγροτικού και αλιευτικού τομέα συμπεριλαμβανομένων των επιχειρήσεων υδατοκαλλιεργειών. Θα επωφεληθεί επίσης και ο κλάδος των μεταφορών και συγκεκριμένα των οδικών μεταφορών, των σιδηροδρομικών, των εσωτερικών πλωτών μεταφορών, καθώς και των θαλάσσιων μεταφορών μικρών αποστάσεων εντός της ΕΕ.

Ως τώρα δεν έχει χορηγηθεί ούτε προβλέπεται κλάποια βοήθεια στις αεροπορικές εταιρείες και τα αεροδρόμια που πλήττονται από τις ανατιμήσεις στα καύσιμα των αεριωθούμενων. Ήδη κάποιοι αερομεταφορείς στην ΕΕ προαναγγέλλουν μείωση των δρομολογίων, ενώ και οι ναύλοι έχουν πάρει την ανιούσα. Σύμφωνα με τον Guardian, «δεν έχει αποκλειστεί πιθανή μελλοντική παρέμβαση και για τις αερομεταφορές σε κοινοτικό επίπεδο».

Όσο για την αρωγή που χορηγούν οι εθνικές κυβερνήσεις, τα κράτη-μέλη μπορούν να διαμορφώσουν την κρατική βοήθεια προς τις επιχειρήσεις σύμφωνα με τις εγχώριες ανάγκες. Οι Βρυξέλλες, ωστόσο, διευκρινίζουν ότι οι «μικροί μεταφορείς, οι αγρότες και οι αλιείς θα μπορούν να διεκδικήσουν αποζημίωση έως και 50.000 ευρώ, με ελάχιστη γραφειοκρατική ταλαιπωρία». Αυτό σημαίνει ότι δεν θα χρειάζεται, για παράδειγμα, οι αιτούντες να παρέχουν αποδείξεις για αγορά καυσίμων από τα βενζινάδικα.

«Ήπια προσέγγιση»

Αντιλαμβάνεται κανείς ότι το πρόγραμμα, έτσι όπως σχεδιάζεται, αυξάνει τον κίνδυνο για απάτες και καταχρήσεις ακόμα και σε χώρες δίχως κραυγαλέα κρούσματα απάτης – τύπου ΟΠΕΚΕΠΕ, ας πούμε. Η ΕΕ υπογραμμίζει την πεποίθησή της ότι «τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις μετά την απότομη αύξηση του λειτουργικού τους κόστους από τον πόλεμο στο Ιράν είναι τόσο οξυμμένα που κρίνεται απαραίτητη μια ήπια προσέγγιση» (σ.σ. σε ό,τι αφορά τους όρους και τις προϋποθέσεις της χορηγούμενης αρωγής).

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δήλωσε ότι το Προσωρινό Πλαίσιο Κρατικών Ενισχύσεων για την κρίση στη Μέση Ανατολή (METSAF) θα είναι ένα «στοχευμένο και προσωρινό πρόγραμμα αρωγής για την αντιμετώπιση της κρίσης σε ορισμένους από τους πιο εκτεθειμένους τομείς της οικονομίας».

Το METSAF θα ισχύσει έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026, καθώς οι Βρυξέλλες εκτιμούν ότι «ακόμη και αν οι ΗΠΑ και το Ιράν καταλήξουν σήμερα σε ειρηνευτική συμφωνία, οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου θα παραμείνουν υψηλές για πολλούς μήνες».

Την περασμένη εβδομάδα ο επίτροπος ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν εξέφρασε την εκτίμηση ότι η κρίση θα μπορούσε να διαρκέσει έως και δύο χρόνια. Τόσος είναι ο χρόνος που θα χρειαζόταν, για παράδειγμα, στο Κατάρ για να ανοικοδομήσει τους βομβαρδισμένους σταθμούς φυσικού αερίου.

Εδώ θα παρατηρούσε βέβαια κανείς ότι οι τιμές των καυσίμων διαμορφώνονται από τις κινήσεις στις προθεσμιακές αγορές ενέργειας και επηρεάζονται ως επί το πλείστον από την επικαιρότητα και τις προσδοκίες και δευτερευόντως από τα περίφημα «θεμελιώδη οικονομικά μεγέθη» ή από την πραγματική προσφορά και τη ζήτηση. Μια ανακοίνωση για ειρήνευση στη Μέση Ανατολή, δηλαδή, θα είχε άμεσο αντίκτυπο στις τιμές, άσχετα από τον χρόνο που θα χρειαστεί για να αποκατασταθεί η ομαλή τροφοδοσία του πλανήτη με πετρέλαιο και φυσικό αέριο.

Η πράσινη μετάβαση

Έχουν επίσης εκφραστεί ορισμένες ανησυχίες ότι οι επιδοτήσεις με τη μορφή επιχορηγήσεων θα μπορούσαν να αυξήσουν τη ζήτηση για ορυκτά καύσιμα και να θέσουν σε κίνδυνο τον στόχο της ΕΕ για μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Η αντιπρόεδρος της Κομισιόν Τερέζα Ριμπέρα υπερασπίστηκε ωστόσο τις πρωτοβουλίες της ΕΕ, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για βραχυπρόθεσμα και έκτακτα μέτρα. «Η μετάβαση σε μια καθαρή οικονομία με λιγότερο άνθρακα είναι αυτό που θα μας προστατεύσει από τις ενεργειακές κρίσεις του μέλλοντος. Η ενεργειακή μετάβαση παραμένει η πιο αποτελεσματική στρατηγική για την αυτονομία, την ανάπτυξη και την ανθεκτικότητα της Ευρώπης», είπε η αντιπρόεδρος, προσθέτοντας ότι «οι πρόσφατες αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας απαιτούν άμεση αντίδραση».

Η Ριμπέρα ξεκαθάρισε ότι «το METSAF επιτρέπει τη συνεχή ανάπτυξη βασικών τομέων της ευρωοικονομίας, όπως είναι η γεωργία, η αλιεία και οι μεταφορές, μετριάζοντας τις επιπτώσεις της κρίσης».

Κάθε κρίση και ευκαιρία

Αναφορικά με τις ανησυχίες ότι οι επιδοτήσεις στους υδρογονάνθρακες θα λειτουργούσαν ανασχετικά στη μετάβαση προς την ανανεώσιμη ενέργεια, θα παρατηρούσε κανείς ότι ιστορικά έπειτα από κάθε ενεργειακή κρίση – αρχής γενομένης από την κρίση του 1973 – πραγματοποιούνται τεχνολογικά άλματα που μειώνουν τη ζήτηση για υδρογονάνθρακες. Μετά την πρώτη πετρελαϊκή κρίση του 1973, για παράδειγμα, οι αυτοκινητοβιομηχανίες άρχισαν να κατασκευάζουν πολύ αποδοτικότερους και λιγότερο βενζινοβόρους κινητήρες.

Κάθε κρίση, δηλαδή, αποτελεί εφαλτήριο και ευκαιρία για την προώθηση της λεγόμενης «πράσινης μετάβασης». Δεν είναι τυχαία η εκτίναξη των πωλήσεων ηλεκτρικών αυτοκινήτων τους τελευταίους μήνες στις αγορές ολόκληρου του κόσμου έπειτα από τις μεγάλες ανατιμήσεις στις αντλίες των βενζινάδικων.