Για χρόνια, αν ένα iPhone ή ένα Galaxy πάθαινε ζημιά, ο ιδιοκτήτης του είχε ελάχιστες επιλογές: είτε θα πλήρωνε ακριβά την επίσημη επισκευή είτε θα ρίσκαρε την εγγύηση και τη λειτουργία της συσκευής. Οι κατασκευαστές κρατούσαν σφιχτά τον έλεγχο μέσω ιδιόκτητων ανταλλακτικών και «κλειδωμένων» διαγνωστικών εργαλείων.
Το πρόβλημα, όμως, δεν περιορίζεται πλέον στα smartphones. Από αυτοκίνητα μέχρι πλυντήρια πιάτων και γεωργικά μηχανήματα, όλο και περισσότερα προϊόντα γίνονται δύσκολα και ακριβά να επισκευαστούν, σημειώνει το CNBC.
Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, το κίνημα για το «δικαίωμα στην επισκευή» έχει αποκτήσει πρωτοφανή δυναμική στις ΗΠΑ — και μάλιστα με έναν τρόπο που λίγοι θα περίμεναν: ενώνοντας Ρεπουμπλικάνους και Δημοκρατικούς. Τα τελευταία χρόνια, ένα κύμα πολιτειακών νόμων επιχειρεί να δώσει στους καταναλωτές και στα ανεξάρτητα συνεργεία πρόσβαση σε εργαλεία, ανταλλακτικά και λογισμικό.
Η αρχή έγινε ουσιαστικά το 2022 στη Νέα Υόρκη. Έκτοτε, άλλες πολιτείες των ΗΠΑ όπως η Καλιφόρνια, το Κολοράντο, η Μινεσότα και το Όρεγκον έχουν υιοθετήσει αντίστοιχες ρυθμίσεις, ενώ δεκάδες νομοσχέδια βρίσκονται υπό συζήτηση. «Χρειαζόμαστε εθνική νομοθεσία, αυτό είναι ένα διακομματικό ζήτημα», δήλωσε στο CNBC η γερουσιαστής της Νέας Υόρκης, Πατρίσια Φέιχι, που πρωτοστάτησε στη σχετική νομοθεσία.
Στη Νέα Υόρκη, ο στόχος ήταν συγκεκριμένος: να γίνει πιο προσιτή η επισκευή ηλεκτρονικών συσκευών. «Έχει υπάρξει αύξηση στα ανεξάρτητα συνεργεία επισκευής και αυτό μειώνει το κόστος για τους καταναλωτές. Η επισκευή οθόνης μπορούσε να κοστίζει 250 δολάρια χωρίς ασφάλιση», σημειώνει η Φέιχι. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, μια οικογένεια μπορεί να εξοικονομεί περίπου 400 δολάρια τον χρόνο, ενώ ο κλάδος των επισκευών δημιουργεί και νέες θέσεις εργασίας.
Οι εταιρείες αντιδρούν
Ωστόσο, το αρχικό νομοσχέδιο ήταν πολύ πιο φιλόδοξο. «Έπρεπε να περιορίσουμε τη νομοθεσία μας. Αντιμετωπίσαμε άμεσα αντιδράσεις από μεγάλες εταιρείες όπως η John Deere και η Caterpillar», παραδέχεται η Φέιχι. Τελικά εξαιρέθηκαν ο αγροτικός και ο ιατρικός εξοπλισμός — τουλάχιστον προς το παρόν.
Οι μεγάλες εταιρείες εξακολουθούν να είναι διχασμένες. Κάποιες έχουν αρχίσει να προσαρμόζονται, άλλες όμως αντιστέκονται. Εκπρόσωπος της John Deere υποστήριξε στο CNBC ότι οι αγρότες ήδη έχουν πρόσβαση σε εργαλεία επισκευής μέσω συμφωνιών με επαγγελματικές ενώσεις. «Θέλουμε οι αγρότες να μπορούν να επισκευάζουν τον εξοπλισμό τους. Η βιομηχανία μας εξαρτάται από αυτό», αναφέρει. Την ίδια στιγμή, όμως, η εταιρεία έχει κατηγορηθεί ότι περιορίζει την πρόσβαση σε κρίσιμο λογισμικό, αυξάνοντας το κόστος για τους χρήστες.
Η ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου (FTC) έχει ήδη κινηθεί νομικά, υποστηρίζοντας ότι τέτοιες πρακτικές επιβαρύνουν τους αγρότες και ενισχύουν τα κέρδη των εταιρειών. Παράλληλα, πρόσφατος εξωδικαστικός συμβιβασμός με αγρότες υποχρεώνει την εταιρεία να προσφέρει μεγαλύτερη πρόσβαση σε εργαλεία διάγνωσης και επισκευής.
Το θέμα έχει φτάσει πλέον και στο Κογκρέσο. Δημοκρατικοί και Ρεπουμπλικάνοι συνεργάζονται για την προώθηση νομοσχεδίων που αφορούν κυρίως την αυτοκινητοβιομηχανία, αλλά και ευρύτερα τις ηλεκτρονικές συσκευές. «Οι καταναλωτές αξίζουν επιλογές», τονίζει ο γερουσιαστής Μπεν Ρέι Λουχάν. «Θα πρέπει να μπορούν να επισκευάζουν τα προϊόντα τους σε τιμές που αντέχουν, όχι σε τιμές που επιβάλλουν οι εταιρείες».
Νομοθέτες των ΗΠΑ επιτίθενται
Από την άλλη πλευρά, ο Ρεπουμπλικάνος γερουσιαστής Τζος Χόλεϊ ασκεί σκληρή κριτική στις μεγάλες επιχειρήσεις: «Οι εταιρείες κρατούν βασικές πληροφορίες και αναγκάζουν τους καταναλωτές να πληρώνουν υπέρογκα ποσά κάθε φορά που χρειάζονται επισκευή», είπε στο CNBC προσθέτoντας: «Ο δικομματικός νόμος για την επισκευή θα δώσει στους πολίτες τον έλεγχο του εξοπλισμού τους».
Οι αντίπαλοι, ωστόσο, προειδοποιούν για κινδύνους. Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι η ευκολότερη πρόσβαση σε εργαλεία επισκευής μπορεί να δημιουργήσει ζητήματα ασφάλειας ή ακόμη και να οδηγήσει σε κακή χρήση δεδομένων. «Όσο περισσότεροι άνθρωποι επεμβαίνουν σε σύνθετα προϊόντα, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος», επισημαίνει ο δικηγόρος Γιόσι Γιαχουντάι, φέρνοντας ως παράδειγμα δυσλειτουργίες σε μπαταρίες ή οικιακές συσκευές.
Πίσω από τη διαμάχη κρύβεται μια βαθύτερη αλλαγή στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την ιδιοκτησία. Ο καθηγητής νομικής Ντέιβιντ Φρίντμαν εξήγησε στο CNBC: «Η μετάβαση από μηχανικά προϊόντα σε συσκευές που βασίζονται στο λογισμικό έχει αλλάξει ριζικά τα οικονομικά της ιδιοκτησίας». Όπως λέει, οι εταιρείες έχουν δημιουργήσει «κλειστά οικοσυστήματα» που εγκλωβίζουν τον καταναλωτή. «Όταν όλοι οι κατασκευαστές λειτουργούν έτσι, είναι δύσκολο για κάποιον να ξεφύγει», σημειώνει.
Το αποτέλεσμα είναι μια αυξανόμενη δυσαρέσκεια. «Οι καταναλωτές αισθάνονται ότι η ιδιοκτησία τους είναι υπό όρους», λέει ο Πολ Ρόμπερτς, ειδικός στην κυβερνοασφάλεια. «Αν αγοράζεις κάτι, περιμένεις να μπορείς να το επισκευάσεις. Σήμερα, αυτό δεν είναι δεδομένο».
Αυτό το αίσθημα, που διαπερνά πολιτικές και κοινωνικές ομάδες, τροφοδοτεί ένα από τα πιο δυναμικά κινήματα καταναλωτικών δικαιωμάτων των τελευταίων δεκαετιών. Και παρότι οι συγκρούσεις με τη βιομηχανία αναμένεται να συνεχιστούν, το αίτημα φαίνεται απλό — και για πολλούς αυτονόητο: αν κάτι σου ανήκει, θα πρέπει να μπορείς και να το φτιάξεις.
VIA: www.ot.gr
