Ένα νέο, ιδιαίτερα εκτεταμένο δίκτυο παραπληροφόρησης από τη Ρωσία με την ονομασία «Storm-1516», έχει εξελιχθεί σε κεντρικό εργαλείο της ρωσικής υβριδικής στρατηγικής, σύμφωνα με έρευνα που αποκαλύπτει εκατοντάδες κατασκευασμένες ιστορίες, εκατομμύρια προβολές και συστηματική χρήση ψεύτικων βίντεο, ιστοσελίδων και ανώνυμων λογαριασμών επιρροής, αποκαλύπτει το Bloomberg.
Στο επίκεντρο βρίσκεται μια πρακτική που συνδυάζει παραποιημένα έγγραφα, AI-manipulated εικόνες και βίντεο, καθώς και δίκτυα influencer accounts που αναπαράγουν τις ίδιες αφηγήσεις σε πολλαπλές πλατφόρμες όπως X, TikTok, Telegram και Facebook.
Οι ιστορίες αυτές, αν και συχνά αποδεδειγμένα ψευδείς, καταφέρνουν να διαδοθούν μαζικά πριν διαψευστούν, επηρεάζοντας τον δημόσιο διάλογο.
Θύμα και ο Ζελένσκι
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αφορά ένα βίντεο δύο λεπτών που δημοσιεύθηκε στις 6 Μαρτίου στο X και υποτίθεται ότι συνέδεε τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι με τον Τζέφρι Επστάιν.
Το βίντεο, που έφτασε τα 2,9 εκατομμύρια views σε μία ανάρτηση, παρουσίαζε ψευδή emails που φέρονταν να εμπλέκουν casting agency του Ζελένσκι από την εποχή που ήταν ηθοποιός.
Ωστόσο, τα στοιχεία ήταν κατασκευασμένα: η ημερομηνία του email ήταν λανθασμένη (3 Ιανουαρίου 2010, ημέρα Κυριακή αλλά εμφανιζόταν ως Τρίτη), ενώ τα πρόσωπα και η εταιρεία που αναφέρονταν δεν είχαν καμία σχέση με τον Επστάιν.
Το βίντεο διαδόθηκε από τον λογαριασμό «Johnny Midnight (@its_The_Dr)», έναν από τους πιο ενεργούς διακινητές τέτοιου περιεχομένου. Ο συγκεκριμένος λογαριασμός έχει περισσότερους από 600.000 followers και έχει δημοσιεύσει σχεδόν 60 παρόμοιες ψευδείς ιστορίες.
Σύμφωνα με την έρευνα, συνολικά έχουν εντοπιστεί πάνω από 190 κατασκευασμένες αφηγήσεις από το 2023 που συνδέονται με το δίκτυο Storm-1516.
Στοχευμένες θεματικές από νοθεία έως σκάνδαλα διαφθοράς
Οι θεματικές είναι επαναλαμβανόμενες και στοχευμένες: εκλογική νοθεία, σεξουαλικά σκάνδαλα, κατηγορίες διαφθοράς, καθώς και αφηγήσεις που παρουσιάζουν τον Ζελένσκι ως εμπλεκόμενο σε πολυτελείς αγορές.
Μεταξύ των παραδειγμάτων που έχουν διαδοθεί είναι ιστορίες ότι ο Ουκρανός πρόεδρος αγόρασε έπαυλη 3,2 εκατομμυρίων δολαρίων στο Ντουμπάι, ότι απέκτησε ράντσο 80 εκατομμυρίων στο Wyoming, ή ότι η σύζυγός του ξόδεψε εκατομμύρια σε ακριβά αυτοκίνητα και κοσμήματα.
Όλες οι συγκεκριμένες ιστορίες έχουν διαψευστεί από fact-checkers, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις εμπλέκονται ακόμη και τροποποιημένα έγγραφα ή AI επεξεργασία εικόνων και φωνής.
Η έρευνα καταγράφει επίσης ότι πάνω από το 40% των αφηγήσεων του Storm-1516 στοχεύουν την Ουκρανία, ενώ περίπου το ένα τρίτο αφορά εκλογικές διαδικασίες σε άλλες χώρες, όπως η Γερμανία, η Γαλλία, η Μολδαβία και η Ουγγαρία.
Στη Γερμανία, για παράδειγμα, κυκλοφόρησαν βίντεο που έδειχναν δήθεν καταστροφή επιστολικών ψήφων υπέρ του AfD, τα οποία αποδείχθηκαν πλήρως κατασκευασμένα.
Σε άλλο παράδειγμα στη Μολδαβία, ψευδής ιστορία υποστήριζε ότι η πρόεδρος Maia Sandu είχε δαπανήσει 400.000 δολάρια για αγορά σπέρματος διασημοτήτων, ενώ στη Γαλλία κυκλοφόρησε αφήγηση ότι ο Μακρόν κατασκεύαζε υπόγειο καταφύγιο αξίας 148 εκατ. ευρώ για τυχόν παγκόσμιο πόλεμο. Όλα αυτά τα περιστατικά βασίστηκαν σε ψεύτικες ιστοσελίδες που μιμούνταν πραγματικά μέσα ενημέρωσης ή σε κατασκευασμένα έγγραφα.
Βιομηχανία κατασκευής περιεχομένου
Η δομή του δικτύου θυμίζει «βιομηχανική γραμμή παραγωγής» περιεχομένου. Οι ιστορίες ξεκινούν από ανώνυμες πλατφόρμες ή ψεύτικα ειδησεογραφικά sites, στη συνέχεια αναπαράγονται από influencers, και τελικά φτάνουν σε μεγαλύτερο κοινό μέσω αλγορίθμων των social media.
Η διαδικασία αυτή έχει χαρακτηριστεί από ερευνητές ως «narrative laundering», δηλαδή «ξέπλυμα αφηγήσεων», ανάλογο με το ξέπλυμα χρημάτων.
Σημαντικό ρόλο φαίνεται να παίζουν και οι τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης, οι οποίες μειώνουν δραστικά το κόστος παραγωγής ψευδούς περιεχομένου. Παρατηρούνται βίντεο με συνθετικές φωνές, αλλοιωμένα πρόσωπα και deepfake τεχνικές που δυσκολεύουν την ανίχνευση της απάτης από τον μέσο χρήστη.
Η πλατφόρμα Χ ως βασικός δίαυλος διάδοσης
Παράλληλα, το X (πρώην Twitter) εμφανίζεται ως βασική πλατφόρμα διάδοσης, με ερευνητές να επισημαίνουν ότι η αποδυνάμωση των συστημάτων moderation έχει επιτρέψει την ταχύτερη εξάπλωση τέτοιων αφηγήσεων. Σε αρκετές περιπτώσεις, τα βίντεο παραμένουν ενεργά ακόμη και μετά από διαψεύσεις, ενώ οι λεγόμενες “community notes” εμφανίζονται σε λιγότερο από το 20% των περιπτώσεων.
Η έρευνα καταγράφει επίσης ότι ο τελικός στόχος δεν είναι απλώς η πειθώ, αλλά η δημιουργία αμφιβολίας. Με άλλα λόγια, ακόμη και όταν οι χρήστες δεν πιστεύουν πλήρως τις ιστορίες, η συνεχής επανάληψη τους διαβρώνει την εμπιστοσύνη στους θεσμούς, στα μέσα ενημέρωσης και στις εκλογικές διαδικασίες.
Σύμφωνα με ειδικούς, αυτό αποτελεί τη μεγαλύτερη επιτυχία του Storm-1516: όχι η επιβολή μιας ενιαίας αλήθειας, αλλά η συστηματική αποσταθεροποίηση της έννοιας της αλήθειας στον δημόσιο χώρο.
Όπως τονίζουν, το αποτέλεσμα είναι ένα περιβάλλον όπου η διάκριση μεταξύ πραγματικότητας και κατασκευής γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη για τον μέσο χρήστη των social media.
VIA: www.powergame.gr
